گزارش‌هایی درباره توزیع قرص‌های ید در مناطق نزدیک به تأسیسات هسته‌ای ایران منتشر شده است؛ اقدامی که هم‌زمان با افزایش نگرانی‌ها از احتمال حمله نظامی آمریکا، پرسش‌های تازه‌ای درباره میزان آمادگی تهران برای یک بحران هسته‌ای ایجاد کرده است. اما آیا این گزارش‌ها تأیید شده‌اند؟
قرص ید ایران؛ ماجرای توزیع دارو در نزدیکی تأسیسات هسته‌ای چیست؟
روز جمعه ۶ نوامبر ۲۰۲۶، روزنامه بریتانیایی «تایمز» گزارش داد که مقام‌های ایرانی در حال توزیع قرص‌های ید میان ساکنان مناطق نزدیک به تأسیسات هسته‌ای هستند.
این روزنامه به نقل از یک مقام ناشناس وزارت بهداشت ایران نوشت که در دوره‌های جنگ، تلاش شده است قرص‌های ید در محدوده دو تا سه کیلومتری تأسیسات هسته‌ای توزیع شود.
بر اساس این گزارش، هدف از چنین اقدامی کاهش خطرات احتمالی ناشی از انتشار مواد رادیواکتیو در صورت وقوع حمله به تأسیسات هسته‌ای است. این موضوع به‌ویژه در شرایطی اهمیت پیدا کرده که احتمال ازسرگیری درگیری نظامی میان ایران و آمریکا بار دیگر مطرح شده است.
با این حال، هنوز جزئیات مستقلی درباره تعداد قرص‌های توزیع‌شده، مناطق تحت پوشش و زمان آغاز برنامه جدید منتشر نشده است. بنابراین، نمی‌توان از این گزارش نتیجه گرفت که یک برنامه سراسری و گسترده در سراسر ایران آغاز شده است.
چرا وزارت بهداشت ایران گزارش تایمز را رد کرد؟
چند ساعت پس از انتشار گزارش تایمز، حسین کرمانپور، رئیس مرکز روابط عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت بهداشت ایران، به این خبر واکنش نشان داد.
او اعلام کرد که هیچ‌یک از مقام‌های وزارت بهداشت با روزنامه تایمز مصاحبه نکرده‌اند و اظهاراتی که به این وزارتخانه نسبت داده شده، صحت ندارد.
کرمانپور همچنین تأکید کرد که نظام سلامت ایران برای مقابله با سناریوهای مختلف و تهدیدهای احتمالی آمادگی دارد و انتشار اخبار تأییدنشده را اقدامی غیرمسئولانه دانست.
با این حال، نکته قابل توجه این است که سخنگوی وزارت بهداشت به‌طور مشخص اعلام نکرد که آیا در مناطق نزدیک به تأسیسات هسته‌ای هیچ‌گونه قرص یدی توزیع شده است یا خیر.
به همین دلیل، دو موضوع باید از یکدیگر جدا شوند: وزارت بهداشت انتساب اظهارات منتشرشده در تایمز به مقام‌های خود را رد کرده است، اما این واکنش به‌تنهایی تمام گزارش‌های مربوط به اقدامات پیشگیرانه در مناطق نزدیک به تأسیسات هسته‌ای را روشن نمی‌کند.
قرص ید چه نقشی در حمله یا حادثه هسته‌ای دارد؟
قرص‌های ید مورد استفاده در شرایط اضطراری هسته‌ای معمولاً حاوی «پتاسیم یدید» هستند. این ماده با تأمین ید پایدار برای غده تیروئید، می‌تواند جذب ید رادیواکتیو را در این غده کاهش دهد.
در صورت وقوع حادثه هسته‌ای، ممکن است ید رادیواکتیو وارد هوا، آب یا مواد غذایی شود. این ماده در صورت ورود به بدن می‌تواند در غده تیروئید تجمع کند و خطر ابتلا به سرطان تیروئید را افزایش دهد؛ به‌ویژه در کودکان و نوجوانان.
مصرف پتاسیم یدید در زمان مناسب و با دوز توصیه‌شده می‌تواند از تیروئید در برابر این نوع خاص از آلودگی محافظت کند.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد: قرص ید پادزهر عمومی تشعشعات هسته‌ای نیست. این دارو از بدن در برابر تمام انواع مواد رادیواکتیو، تابش خارجی یا آثار انفجار هسته‌ای محافظت نمی‌کند.
سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید می‌کند که مصرف این قرص‌ها باید فقط با دستور مقام‌های بهداشتی و در شرایط مشخص انجام شود. مصرف خودسرانه آن‌ها می‌تواند خطرات و عوارض پزشکی داشته باشد.
چرا نام کوه کلنگ در گزارش‌های جدید مطرح شده است؟
یکی از محورهای اصلی نگرانی‌های اخیر، مجموعه زیرزمینی موسوم به «کوه کلنگ» یا «Pickaxe Mountain» در نزدیکی نطنز است.
این مجموعه به دلیل تونل‌های عمیق و ساختار مستحکم زیرزمینی، در ماه‌های اخیر توجه رسانه‌ها و تحلیلگران نظامی را به خود جلب کرده است.
روزنامه تایمز در گزارش خود نوشت که برخی مقام‌ها احتمال حمله آمریکا به این مجموعه را جدی می‌دانند. همچنین گزارش‌هایی درباره انتشار ویدئوهای آموزشی برای آمادگی در برابر حمله احتمالی و خطر انتشار مواد رادیواکتیو منتشر شده است.
با این حال، ماهیت دقیق فعالیت‌های داخل این مجموعه و محتویات آن به‌طور مستقل مشخص نشده است. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز تاکنون امکان بازرسی مستقیم از بخش‌های مورد بحث را نداشته است.
در نتیجه، نمی‌توان صرفاً بر اساس انتشار توصیه‌های ایمنی یا گزارش‌های مربوط به قرص ید، نتیجه گرفت که حمله هسته‌ای قریب‌الوقوع است یا تصمیمی برای استفاده از سلاح هسته‌ای گرفته شده است.
آیا ایران برای یک فاجعه رادیواکتیو آماده می‌شود؟
گزارش‌های اخیر نشان می‌دهند که نگرانی درباره پیامدهای احتمالی حمله به تأسیسات حساس ایران افزایش یافته است. انتشار توصیه‌های ایمنی، بحث درباره قرص‌های ید و توجه رسانه‌ها به مجموعه کوه کلنگ، همگی بخشی از فضای جدید نگرانی درباره احتمال تشدید درگیری هستند.
با این حال، آمادگی برای یک وضعیت اضطراری الزاماً به معنای قطعی بودن وقوع آن نیست. دولت‌ها ممکن است برای سناریوهای کم‌احتمال اما پرخطر نیز برنامه‌ریزی کنند.
از سوی دیگر، یک حمله متعارف به تأسیسات هسته‌ای نیز لزوماً به معنای وقوع انفجار هسته‌ای یا انتشار گسترده تشعشعات نیست. میزان خطر به نوع تأسیسات، مواد موجود در آن، شدت آسیب و شرایط محیطی بستگی دارد.
در نهایت، گزارش توزیع قرص‌های ید در ایران هنوز با ابهام‌هایی همراه است. تایمز از یک مقام ناشناس نقل قول کرده، اما وزارت بهداشت ایران انتساب این اظهارات به مقام‌های خود را رد کرده است. آنچه روشن به نظر می‌رسد، افزایش نگرانی‌ها درباره احتمال ازسرگیری جنگ و تلاش برای آماده‌سازی در برابر سناریوهای اضطراری است؛ اما هیچ‌یک از این موارد به‌تنهایی نشانه قطعی وقوع یک حمله هسته‌ای نیست.
