ائتلاف عربستان و پاکستان با حضور ترکیه وارد مرحله تازهای شده است؛ توافقی دفاعی که میتواند معادلات امنیتی خاورمیانه و حتی محاسبات ایران و هند را تغییر دهد.
ائتلاف عربستان و پاکستان چه چیزی را تغییر میدهد؟
در ۷ اوت ۲۰۲۶، عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه توافق دفاعی مشترکی را در مکه امضا کردند که بر اساس آن، حمله به یکی از اعضا میتواند بهعنوان حمله به همه اعضا تلقی شود. این توافق با هدف تقویت بازدارندگی و همکاری دفاعی میان سه کشور شکل گرفته است.
اهمیت این توافق فقط در مفاد نظامی آن نیست. عربستان در سالهای اخیر تلاش کرده وابستگی امنیتی خود به یک قدرت خارجی را کاهش دهد و در برابر تحولات منطقهای، شبکهای گستردهتر از همکاریهای دفاعی ایجاد کند. رویترز این روند را بخشی از تلاش ریاض برای تقویت موقعیت دفاعی خود در برابر تشدید تهدیدهای منطقهای توصیف کرده است.
چرا پاکستان وارد این معادله شد؟
برای پاکستان، رابطه با عربستان موضوعی صرفاً نظامی نیست. دو کشور روابط دفاعی و اقتصادی طولانیمدتی دارند و اسلامآباد بارها بر حمایت خود از امنیت و حاکمیت عربستان تأکید کرده است.
اما ورود ترکیه، وزن ژئوپلیتیکی توافق را افزایش میدهد. ترکیه عضو ناتو است و ظرفیتهای نظامی و فناوری دفاعی قابلتوجهی دارد؛ پاکستان نیز یک قدرت هستهای است و تجربه گستردهای در حوزه نظامی دارد.
به همین دلیل، ترکیب این سه کشور میتواند یک چارچوب دفاعی متفاوت در منطقه ایجاد کند؛ چارچوبی که تنها به همکاری دوجانبه محدود نمیشود.
آیا این ائتلاف علیه ایران است؟
اینجا مهمترین سؤال مطرح میشود.
مقامهای پاکستان و ترکیه تأکید کردهاند که توافق جدید ماهیتی دفاعی دارد و علیه کشور مشخصی طراحی نشده است. وزیر خارجه پاکستان نیز اعلام کرده این توافق برای هر کشور دیگری در منطقه که اصول آن را بپذیرد، باز است.
با این حال، زمان شکلگیری این توافق قابل توجه است؛ منطقه درگیر تنشهای شدید امنیتی است و عربستان نیز با تهدیدهایی از سوی حوثیها و دیگر بازیگران مسلح مواجه شده است. بنابراین، حتی اگر توافق رسماً علیه ایران نباشد، تهران نمیتواند پیامدهای امنیتی آن را نادیده بگیرد.
بهویژه آنکه ترکیه و پاکستان هر دو روابط مهمی با ایران دارند و ورود آنها به یک چارچوب دفاعی مشترک با عربستان میتواند معادلات تهران با این دو کشور را پیچیدهتر کند.
چرا هند نگران شده است؟
تأثیر این توافق تنها به خاورمیانه محدود نمیشود.
پاکستان و هند همچنان درگیر یکی از قدیمیترین مناقشات امنیتی آسیا هستند و هرگونه تقویت توان نظامی پاکستان میتواند در محاسبات دهلینو اهمیت پیدا کند.
تحلیلهای اخیر در رسانههای بینالمللی نیز نشان میدهد توافق جدید، بهدلیل حمایت اقتصادی و نظامی عربستان و فناوری دفاعی ترکیه، میتواند موقعیت راهبردی پاکستان را تقویت کند و نگرانیهایی را در هند ایجاد کند.
از نگاه دهلینو، مسئله فقط افزایش توان نظامی پاکستان نیست؛ بلکه ایجاد شبکهای از روابط میان اسلامآباد، ریاض و آنکارا میتواند فضای ژئوپلیتیکی اطراف هند را نیز تغییر دهد.
آیا این یک ناتوی جدید است؟
مقایسه این توافق با ناتو جذاب است، اما نباید در آن اغراق کرد.
توافق سه کشور بر دفاع متقابل و افزایش همکاری نظامی تأکید دارد، اما هنوز ساختار، فرماندهی و سازوکارهای پیچیدهای مشابه ناتو ندارد.
با این حال، توافق شامل برنامههایی برای همکاریهای نظامی، رزمایشهای مشترک زمینی، دریایی، هوایی و سایبری و همچنین توسعه فناوریهای دفاعی است.
همچنین احتمال گسترش این چارچوب وجود دارد و مقامهای ترکیه از احتمال پیوستن کشورهای دیگری مانند مصر سخن گفتهاند.
عربستان به دنبال چه چیزی است؟
برای ریاض، مسئله اصلی امنیت است.
حملات اخیر به زیرساختهای انرژی و تهدیدهای مربوط به کشتیرانی در دریای سرخ نشان دادهاند که عربستان نمیتواند امنیت خود را تنها به روابط سنتی با آمریکا وابسته کند.
به همین دلیل، ائتلاف عربستان و پاکستان را میتوان بخشی از یک روند بزرگتر دانست؛ روندی که در آن کشورهای منطقه تلاش میکنند ظرفیتهای دفاعی و امنیتی خود را از طریق همکاریهای چندجانبه افزایش دهند.
در این میان، پاکستان میتواند نیروی نظامی و تجربه امنیتی ارائه کند و ترکیه نیز ظرفیتهای نظامی، فناوری و جایگاه خود در ناتو را به این چارچوب اضافه کند.
