افزایش قیمت نفت روز دوشنبه ۱۹ مرداد، پس از کاهش امیدها به بازگشایی سریع تنگه هرمز و ادامه نگرانیها درباره امنیت مسیرهای کشتیرانی، بار دیگر توجه بازارهای انرژی را به خود جلب کرد. قراردادهای آتی نفت برنت در بازار جهانی در نزدیکی ۸۷ دلار در هر بشکه بسته شد؛ زیرا ادامه اختلافها میان ایران و عمان بر سر شرایط بازگشایی تنگه، همراه با حملات حوثیها در منطقه، احتمال اختلال بیشتر در عرضه و انتقال محمولههای انرژی را افزایش داده است.
ابهام در بازگشایی تنگه هرمز و واکنش بازار نفت
افزایش قیمت نفت در شرایطی رخ داده است که امید اولیه برای رسیدن به توافقی سریع درباره بازگشایی تنگه هرمز کاهش یافته است. ایران در روزهای اخیر اعلام کرده بود که گفتوگوها با عمان میتواند به توافق نزدیک شود، اما مقامهای تهران تاکید کردهاند که بازگشت کامل عبور و مرور کشتیها به مجموعهای از شروط وابسته است. همین تغییر در فضای مذاکرات باعث شده معاملهگران به جای انتظار برای عادیشدن سریع مسیر، احتمال ادامه اختلال در جریان انتقال نفت را در محاسبات خود وارد کنند.
قراردادهای آتی نفت برنت عصر دوشنبه در نزدیکی ۸۷ دلار برای هر بشکه بسته شد؛ رقمی که پس از افزایش بیش از پنج درصدی در سه جلسه معاملاتی پیش از آن ثبت شد. روند بازار نشان میدهد معاملهگران نسبت به تحولات سیاسی و امنیتی منطقه حساس شدهاند و هر خبر درباره تنگه هرمز میتواند انتظارات مربوط به عرضه جهانی را تغییر دهد. در چنین شرایطی، حتی بدون کاهش فوری تولید نفت، افزایش ریسک حملونقل میتواند قیمت قراردادهای آتی را تحت تاثیر قرار دهد.
تنگه هرمز به دلیل نقش آن در انتقال انرژی، یکی از مهمترین نقاط حساس بازار جهانی نفت محسوب میشود. پیش از آغاز درگیریها، حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی جهان از این مسیر عبور میکرد و هرگونه کاهش محسوس در تردد کشتیها میتواند زمان و هزینه انتقال محمولهها را افزایش دهد. به همین دلیل، بازار فقط به میزان نفت موجود توجه نمیکند، بلکه امنیت مسیرهای صادراتی و امکان دسترسی منظم خریداران به محمولهها نیز در شکلگیری قیمتها اهمیت دارد.
ادامه این وضعیت همچنین باعث شده نگاه فعالان بازار به دامنه احتمالی قیمت نفت در کوتاهمدت تغییر کند. برخی کارشناسان معتقدند تا زمانی که نشانه روشنی از عادیشدن تردد کشتیها دیده نشود، ریسک ژئوپلیتیکی میتواند مانع از کاهش قابل توجه قیمت نفت خام شود. بنابراین، مسئله اصلی برای بازار تنها نتیجه مذاکرات نیست، بلکه میزان اطمینان از اجرای هر توافق احتمالی و بازگشت واقعی جریان حملونقل به سطح عادی است.
مطالعه بيشتر : ۷ راز کاربردی ChatGPT؛ اینها را میدانستید؟
افزایش قیمت نفت و تشدید نگرانی درباره عرضه انرژی
افزایش قیمت نفت تنها به اختلافها درباره بازگشایی تنگه هرمز محدود نمیشود و تحولات امنیتی در نقاط دیگر منطقه نیز بر انتظارات بازار اثر گذاشته است. در روزهای اخیر، حمله به یک نفتکش متعلق به شرکت ملی نفت ابوظبی در تنگه هرمز و همچنین حمله حوثیها به تاسیسات نفتی جیزان عربستان سعودی، نگرانی درباره امنیت زیرساختهای انرژی را بیشتر کرده است. مجموعه این رویدادها نشان میدهد خطر اختلال در زنجیره انتقال انرژی میتواند فراتر از خود تنگه هرمز گسترش پیدا کند.
در همین چارچوب، حمله به پالایشگاه جیزان فشار بیشتری بر بازار فرآوردههای نفتی وارد کرد. قراردادهای آتی گازوئیل اروپا در معاملات پس از بستهشدن بازار بیش از ۱۰ درصد افزایش یافت و قراردادهای گاز طبیعی اروپا نیز تا ۱۲ درصد بالا رفت. این واکنش نشان میدهد بازار انرژی با مجموعهای از ریسکهای همزمان روبهرو است؛ از محدودیت عرضه و مشکلات حملونقل گرفته تا نگرانی درباره آسیبپذیری تاسیسات نفتی و پالایشی.
افزایش قیمت نفت در این فضا با مسئله ذخایر استراتژیک آمریکا نیز ارتباط پیدا میکند. بر اساس دادههای منتشرشده از سوی وزارت انرژی آمریکا، ذخایر نفت استراتژیک این کشور در هفته گذشته ۶.۱ میلیون بشکه کاهش یافت و به حدود ۲۹۸.۷ میلیون بشکه رسید. کاهش سطح ذخایر در شرایطی که بازار با نگرانیهای ژئوپلیتیکی مواجه است، اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا توان دولتها برای استفاده از ذخایر اضطراری یکی از عوامل موثر در مدیریت شوکهای احتمالی عرضه است.
با وجود اعلام دونالد ترامپ درباره مینروبی تنگه هرمز و تاکید او بر باز بودن این آبراه، میزان تردد قابل مشاهده کشتیها همچنان پایین گزارش شده است. همین فاصله میان اعلام رسمی و وضعیت واقعی عبور و مرور، باعث شده بازار نسبت به بازگشت فوری شرایط عادی محتاط بماند. برای معاملهگران، باز بودن فنی یک مسیر بهتنهایی کافی نیست و باید اطمینان حاصل شود که شرکتهای کشتیرانی و صاحبان محمولهها نیز آن مسیر را برای فعالیت منظم و کمریسک مناسب میدانند.
نقش حملات منطقهای در فشار بر بازار جهانی نفت
افزایش قیمت نفت در حالی ادامه یافته که حملات حوثیها در یمن، توجه بازار را بار دیگر به دریای سرخ و تنگه بابالمندب معطوف کرده است. ارتش دولت یمن اعلام کرده حوثیهای مورد حمایت ایران به شهر مارب و بندر مخا حمله کردهاند و در حمله به مخا شماری از نظامیان و غیرنظامیان کشته و زخمی شدهاند. اهمیت این رویداد برای بازار انرژی از آن جهت است که هرگونه تهدید علیه مسیرهای دریایی میتواند شرکتهای کشتیرانی را به تغییر مسیر یا افزایش اقدامات احتیاطی وادار کند.
بندر مخا در ساحل دریای سرخ قرار دارد و تحولات امنیتی آن در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا کرده که محدودیت در تردد از تنگه هرمز، توجه بیشتری را به مسیرهای جایگزین جلب کرده است. اگر کشتیهای تجاری برای عبور از یک مسیر با ریسک بالاتری مواجه شوند، ممکن است مسیرهای طولانیتر را انتخاب کنند که در نتیجه، زمان سفر، هزینه سوخت و هزینه بیمه افزایش پیدا میکند. این هزینهها در نهایت میتواند به قیمت تمامشده فرآوردههای انرژی و کالاهای وابسته منتقل شود.
مطالعه بيشتر : کارخانههای ایلان ماسک روی ماه؟!
افزایش قیمت نفت همچنین میتواند با واکنش زنجیرهای در بازار فرآوردههای نفتی همراه شود. زمانی که پالایشگاهها یا مسیرهای انتقال تحت فشار قرار میگیرند، بازار گازوئیل و سایر فرآوردهها ممکن است سریعتر از نفت خام واکنش نشان دهد. افزایش بیش از ۱۰ درصدی قراردادهای آتی گازوئیل اروپا پس از حمله به تاسیسات جیزان نمونهای از همین حساسیت است و نشان میدهد نگرانی درباره ظرفیت پالایش و انتقال میتواند به سرعت به قیمتها منتقل شود.
از سوی دیگر، ادامه حملات منطقهای، برآورد ریسک ژئوپلیتیکی را برای شرکتهای انرژی و سرمایهگذاران افزایش میدهد. حتی اگر تولید نفت در کوتاهمدت کاهش پیدا نکند، احتمال آسیب به زیرساختها یا توقف موقت مسیرهای حملونقل میتواند باعث شود معاملهگران برای ریسک آینده قیمت بیشتری در نظر بگیرند. به همین دلیل، بازار نفت ممکن است پیش از وقوع کمبود واقعی، صرفاً بر اساس احتمال اختلال، واکنش صعودی نشان دهد.
چشمانداز قیمت نفت و شرط بازگشت آرامش به بازار
افزایش قیمت نفت در کوتاهمدت میتواند تا حد زیادی به روند مذاکرات درباره تنگه هرمز و میزان واقعی بازگشت تردد کشتیها وابسته باشد. اگر توافقی میان ایران و عمان شکل بگیرد و شرایط عبور ایمن کشتیها بهطور عملی اجرا شود، بخشی از ریسک موجود میتواند از قیمتها خارج شود. با این حال، بازار احتمالاً تنها به اعلام یک توافق واکنش نشان نخواهد داد و برای اطمینان از پایدار بودن آن، روند عبور محمولهها را نیز زیر نظر خواهد گرفت.
اگر مذاکرات طولانی شود یا شروط مطرحشده از سوی تهران و واشینگتن مانع از رسیدن به یک تفاهم عملی شود، احتمال باقیماندن فشار صعودی بر بازار نفت افزایش خواهد یافت. کارشناسانی که وضعیت بازار را بررسی کردهاند، محدوده ۸۰ تا ۹۰ دلار برای هر بشکه را در کوتاهمدت محتمل دانستهاند، مگر اینکه تغییر محسوسی در شرایط موجود ایجاد شود. این ارزیابی نشان میدهد بازار در حال حاضر میان امید به کاهش تنش و نگرانی از تداوم اختلال در رفتوآمد دریایی قرار گرفته است.
افزایش قیمت نفت همچنین تحت تاثیر میزان ذخایر موجود، تقاضای چین و سیاستهای دولتها برای استفاده از ذخایر اضطراری قرار خواهد داشت. کاهش تقاضای چین و آزادسازی بخشی از ذخایر اضطراری تاکنون از شدت بحران احتمالی کاستهاند، اما ظرفیت محدود ذخایر و فشار بر عرضه میتواند حاشیه اطمینان بازار را کاهش دهد. از این منظر، هر تحول تازه در تنگه هرمز یا دیگر مسیرهای راهبردی انتقال انرژی میتواند اثر بیشتری نسبت به شرایط عادی بر قیمتها داشته باشد.
مطالعه بيشتر : باور میکنید؟ خودروی بدون چرخ !
روند کنونی بیش از آنکه فقط نتیجه یک عامل اقتصادی باشد، بازتاب ترکیبی از ریسکهای سیاسی، امنیتی و لجستیکی در بازار جهانی انرژی است. آینده قیمتها به این بستگی دارد که آیا تنگه هرمز واقعاً به مسیر امن و پایدار برای عبور کشتیها تبدیل میشود یا نه. تا زمانی که چنین اطمینانی ایجاد نشود، معاملهگران همچنان احتمال اختلال را در قیمتگذاری خود لحاظ خواهند کرد و بازار نفت در برابر هر تحول تازه در منطقه حساس باقی خواهد ماند.
