قرار بود زیباترین صحنه آمریکا باشد؛ اما در چند ساعت، به فاجعهای مرگبار تبدیل شد. بالنها بالا نرفتند، و حقیقت سقوط کرد و بالنها قاتل شدند.
داستانی که با نیت خوب شروع شد
در سال ۱۹۸۶، شهر کلیولند تصمیم گرفت رکوردی جهانی ثبت کند: رهاسازی بیش از یکونیم میلیون بالن رنگی برای جذب گردشگر و کمکهای خیریه.
همهچیز «بیخطر» و حتی شاعرانه به نظر میرسید. هزاران نفر جمع شدند، رسانهها آماده بودند و لبخندها همهجا دیده میشد. هیچکس تصور نمیکرد چند ساعت بعد، همین بالنها به عامل مرگ، هرجومرج و دعاوی قضایی تبدیل شوند.
بالنها قاتل شدند؛ وقتی هواشناسی نادیده گرفته شد
لحظهای که بالنها آزاد شدند، شرایط جوی تغییر کرد. فشار هوا افت کرد و باد برخلاف پیشبینیها وزید.
بهجای اوجگرفتن، بالنها بهسرعت پایین آمدند؛ خیابانها، بزرگراهها و حتی فرودگاه را پوشاندند. دید رانندگان مختل شد و تصادفها یکی پس از دیگری رخ داد.
این همان لحظهای بود که ایده «زیبا» به کابوس بدل شد. بیتوجهی به پیشبینی هواشناسی، اولین حلقه از زنجیره فاجعه بود.
وقتی نجات جان انسانها غیرممکن شد
همزمان با این هرجومرج، تیمهای امداد در دریاچه اِری بهدنبال دو ماهیگیر مفقود بودند. اما سطح دریاچه ناگهان با هزاران بالن پوشیده شد.
تشخیص سر انسان از بالن رنگی غیرممکن شد. عملیات جستوجو متوقف گردید. ساعاتی بعد، پیکر بیجان دو ماهیگیر پیدا شد.
در این لحظه، بالنها فقط مزاحم نبودند؛ مانع نجات جان انسانها شدند. همین واقعیت است که عبارت «بالنها قاتل شدند» را از استعاره به توصیفی تلخ تبدیل میکند.
فاجعه فقط انسانی نبود
آسیبها به انسانها محدود نماند. در یک مزرعه نزدیک، اسبها بالنها را بلعیدند و تلف شدند. محیطزیست، خیابانها و آبراهها آلوده شد.
پاکسازی شهر روزها طول کشید و هزینههای سنگینی بهجا گذاشت. چیزی که قرار بود نماد شادی باشد، به زبالهای گسترده تبدیل شد.
چه کسی مقصر بود؟
این سؤال ساده، پاسخ سادهای ندارد.
سازماندهندگان؟ که بدون سناریوی بحران جلو رفتند؟
مسئولان شهری؟ که مجوز دادند؟
یا فرهنگی که نمایشهای بزرگ را بدون محاسبه پیامدها تشویق میکند؟
فاجعه کلیولند نشان داد وقتی مسئولیت پخش میشود، پاسخگویی گم میشود. همه نیت خیر داشتند، اما نیت خوب جای برنامهریزی را نمیگیرد.
اثر دومینویی تصمیمهای کوچک
هیچکس نگفت «بیایید جان کسی را به خطر بیندازیم».
اما تصمیمهای کوچکِ بدون بررسی، به یک اثر دومینویی منجر شد:
نادیدهگرفتن هواشناسی → ازدحام بالنها → اختلال دید → تصادف → توقف امداد → مرگ.
بالنها قاتل شدند، چون زنجیرهای از بیمسئولیتی اجازه داد چنین شوند.
دادگاهها، غرامتها و پایان یک رؤیا
پس از حادثه، شکایتها آغاز شد. میلیونها دلار غرامت پرداخت شد و رویداد برای همیشه لغو گردید.
نام این جشن، از «رکورد جهانی» به یکی از بدترین نمونههای مدیریت بحران در تاریخ آمریکا تغییر کرد.
این پرونده در کتابهای مدیریت و محیطزیست، بهعنوان نمونهای از «فاجعه با نیت خوب» ثبت شد.
چرا هنوز باید دربارهاش حرف زد؟
چون این فقط داستان بالنها نیست.
داستان هر ایده بزرگی است که بدون فکر به پیامدها اجرا میشود.
نمایشهای نمادین، کمپینهای پرزرقوبرق و پروژههای «خوب به نظر میرسد» اگر بدون ارزیابی ریسک باشند، میتوانند به فاجعه ختم شوند.
از زیبایی تا بیمسئولیتی جمعی
جامعه عاشق تصاویر زیباست؛ بالنهای رنگی، جمعیت شاد، رکوردها.
اما کمتر کسی حاضر است هزینه پشت صحنه را ببیند. فاجعه کلیولند نشان داد که زیبایی بدون مسئولیت، خطرناک است.
در جهانی که هنوز چنین نمایشهایی تکرار میشوند، این سؤال حیاتی است: آیا از گذشته درس گرفتهایم؟
مطالعه بيشتر : پیام شاهزاده رضا پهلوی؛ پایان حرف، زمان عمل فرا رسیده
بالنها قاتل نشدند چون بد بودند؛ قاتل شدند چون کسی به عواقب فکر نکرد.
این حادثه یادآور میشود که نیت خوب، جای عقل، علم و برنامهریزی را نمیگیرد.
گاهی مرگبارترین فاجعهها، از بیضررترین ایدهها شروع میشوند.
سؤال نهایی این است: دفعه بعد، قبل از رها کردن بالنها، مکث خواهیم کرد؟
