تهران در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶ میزبان گفت‌وگوهای امنیتی با مقام‌هایی از عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان است؛ دیداری که در سایه خطر ازسرگیری جنگ و افزایش تنش‌های منطقه‌ای برگزار می‌شود. همکاری ایران عربستان ترکیه در کنار نقش پاکستان می‌تواند بر مسیر دیپلماسی و معادلات امنیتی خاورمیانه تأثیر بگذارد.
ایران عربستان ترکیه در چه شرایطی وارد گفت‌وگو شده‌اند؟
بر اساس گزارش رویترز و خبرگزاری آناتولی، قرار است مقام‌های ارشد عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان با مقام‌های ایرانی در تهران دیدار کنند. خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه، از چهره‌های اصلی این نشست هستند.
در طرف ایرانی، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در گفت‌وگوها حضور دارد. علی باقری کنی، معاون دبیر این شورا، اعلام کرده است که هدف نشست، بررسی مسائل امنیت منطقه‌ای و حرکت به‌سوی چارچوبی برای تأمین امنیت توسط کشورهای منطقه است.
اهمیت این دیدار در آن است که شرکت‌کنندگان در شرایطی گرد هم می‌آیند که جنگ میان ایران، آمریکا و اسرائیل همچنان بر محاسبات امنیتی منطقه سایه انداخته است. هم‌زمان، درگیری‌های مرتبط با حوثی‌ها در یمن و حملات گزارش‌شده علیه عربستان، نگرانی‌ها درباره گسترش بحران را افزایش داده‌اند.
بااین‌حال، برگزاری نشست به‌معنای دستیابی به توافق نهایی نیست. نتیجه واقعی آن به تصمیم‌های عملی، میزان هماهنگی میان طرف‌ها و توانایی آنان برای مدیریت اختلافات امنیتی وابسته خواهد بود.
چرا عربستان سعودی به گفت‌وگو با تهران نیاز دارد؟
عربستان سعودی در سال‌های گذشته تلاش کرده است ضمن حفظ روابط امنیتی با آمریکا، از گسترش درگیری مستقیم در منطقه نیز جلوگیری کند. ادامه جنگ و افزایش تهدیدها علیه زیرساخت‌های انرژی، فرودگاه‌ها و مسیرهای حمل‌ونقل می‌تواند هزینه‌های اقتصادی و امنیتی سنگینی برای ریاض ایجاد کند.
در چنین شرایطی، گفت‌وگو با ایران می‌تواند راهی برای کاهش خطر محاسبات اشتباه و محدود کردن دامنه بحران باشد. عربستان به ثبات صادرات انرژی، امنیت تأسیسات حیاتی و پیش‌بینی‌پذیری محیط سرمایه‌گذاری نیاز دارد؛ عواملی که در صورت گسترش جنگ به‌شدت آسیب می‌بینند.
ریاض همچنین در چارچوب توافق دفاعی مشترک مکه با ترکیه و پاکستان همکاری می‌کند. این توافق در اوت ۲۰۲۶ میان سه کشور امضا شد و بر همکاری دفاعی و مقابله با تهدیدهای امنیتی تأکید دارد. افزایش حملات حوثی‌ها علیه عربستان، اهمیت این همکاری را بیشتر کرده است.
بااین‌حال، گفت‌وگو با تهران و همکاری دفاعی با آنکارا و اسلام‌آباد الزاماً به معنای کنار گذاشتن روابط امنیتی عربستان با واشنگتن نیست. ریاض می‌تواند هم‌زمان از کانال‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش و از همکاری‌های دفاعی برای تقویت بازدارندگی استفاده کند.
نقش ترکیه و پاکستان در کاهش تنش‌ها چیست؟
ترکیه و پاکستان در این روند جایگاه متفاوت اما مکملی دارند. ترکیه به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی، روابط خود با کشورهای غربی و ارتباطات منطقه‌ای می‌تواند در انتقال پیام‌ها و حمایت از گفت‌وگوهای سیاسی نقش داشته باشد. حضور ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه، نیز نشان می‌دهد که مسائل امنیتی در دستور کار نشست قرار دارند؛ هرچند جزئیات دقیق مذاکرات منتشر نشده است.
پاکستان نیز در ماه‌های گذشته یکی از واسطه‌های مهم میان تهران و واشنگتن بوده است. روابط این کشور با ایران، عربستان و آمریکا به اسلام‌آباد امکان می‌دهد در مسیر انتقال پیام‌ها و تلاش برای جلوگیری از تشدید بحران مشارکت کند.
بااین‌حال، میانجیگری به‌تنهایی برای پایان دادن به جنگ کافی نیست. اختلاف بر سر تحریم‌ها، برنامه هسته‌ای ایران، امنیت تنگه هرمز و شرایط هرگونه توافق سیاسی همچنان می‌تواند مانع پیشرفت مذاکرات شود.
اگر نشست تهران به ایجاد کانال‌های ارتباطی پایدار و سازوکارهای جلوگیری از برخورد نظامی منجر شود، می‌تواند زمینه کاهش خطر درگیری را فراهم کند. در مقابل، اگر اختلافات اصلی حل‌نشده باقی بمانند، تأثیر نشست ممکن است به رایزنی‌های سیاسی محدود شود.
آیا این نشست می‌تواند امنیت منطقه را تغییر دهد؟
یکی از محورهای مطرح‌شده از سوی مقام‌های ایرانی، ایجاد سازوکاری برای تأمین امنیت منطقه با مشارکت کشورهای خود منطقه است. این دیدگاه بر این فرض استوار است که همکاری میان کشورهای همسایه می‌تواند وابستگی به مداخله قدرت‌های خارجی را کاهش دهد و امکان مدیریت بحران‌ها را افزایش دهد.
اما اجرای چنین طرحی با چالش‌های جدی روبه‌روست. کشورهای منطقه در ارزیابی تهدیدها، روابط نظامی و اولویت‌های سیاست خارجی اختلاف دارند. ایران بر ضرورت کاهش نفوذ آمریکا تأکید می‌کند، درحالی‌که عربستان همچنان برای بخشی از نیازهای دفاعی خود به همکاری با واشنگتن متکی است. ترکیه نیز روابط امنیتی و سیاسی پیچیده‌ای با آمریکا و اعضای ناتو دارد.
بنابراین، ایجاد یک چارچوب امنیتی مشترک نیازمند توافق بر سر اصول اساسی، سازوکارهای حل اختلاف و تعهد عملی به کاهش تنش‌هاست. نشست تهران می‌تواند نقطه شروعی برای این روند باشد، اما به‌تنهایی تضمین‌کننده شکل‌گیری یک نظام امنیتی تازه نیست.
پیام دیدار تهران برای آینده خاورمیانه چیست؟
برگزاری این نشست نشان می‌دهد که خطر گسترش جنگ، کشورهای منطقه را به جست‌وجوی راه‌های تازه برای گفت‌وگو و هماهنگی سوق داده است. عربستان به دنبال کاهش تهدیدها علیه امنیت خود است، پاکستان می‌خواهد نقش دیپلماتیکش را حفظ کند و ترکیه نیز در پی مدیریت بحران در محیط پیرامونی خود است. ایران هم تلاش می‌کند ایده امنیت منطقه‌ای بدون مداخله قدرت‌های خارجی را پیش ببرد.
بااین‌حال، معیار موفقیت این نشست نه تعداد مقام‌های حاضر، بلکه نتایج قابل اندازه‌گیری آن خواهد بود: کاهش حملات، ایجاد کانال‌های ارتباطی اضطراری، جلوگیری از گسترش درگیری و پیشرفت در مسیر مذاکرات.
در نهایت، دیدار امنیتی تهران فرصتی برای کاهش تنش در یکی از بحرانی‌ترین مقاطع منطقه است. اما تا زمانی که توافق‌های عملی و سازوکارهای پایدار شکل نگیرند، نباید آن را نشانه قطعی پایان جنگ یا آغاز یک اتحاد امنیتی جدید دانست.
