ساختمان بعصه بیروت از عجیبترین بناهای لبنان است؛ سازهای باریک که روایت مشهور، ساخت آن را نتیجه کینهای قدیمی میان دو برادر بر سر زمین و منظره دریا میداند.
ساختمان بعصه بیروت کجاست؟
در محله مناره، نزدیک فانوس دریایی قدیمی بیروت، ساختمانی قرار دارد که در نگاه اول بیشتر شبیه یک دیوار باریک است تا یک خانه چندطبقه. این بنا که میان مردم محلی با نام «البعصة» شناخته میشود، یکی از عجیبترین نمونههای معماری شهری لبنان به شمار میرود.
نام «البعصة» در زبان عربی به معنای کینه یا دلخوری عمیق است؛ نامی که مستقیماً به داستان مشهور پشت ساخت این بنا اشاره دارد. ساختمان در سال ۱۹۵۴ ساخته شد و در باریکترین قسمت، تنها حدود ۶۰ سانتیمتر عرض دارد، در حالی که پهنترین بخش آن به حدود چهار متر میرسد.
با وجود این ابعاد غیرمعمول، بنا فقط یک دیوار تزئینی نیست. ساختمان دارای اتاق، آشپزخانه، پنجره و فضای قابل سکونت بوده و در دورههایی واقعاً مورد استفاده قرار گرفته است.
ماجرای دو برادر چه بود؟
داستانی که درباره ساختمان بعصه بیروت میان مردم این شهر رواج دارد، از یک اختلاف خانوادگی شروع میشود.
بر اساس این روایت، دو برادر پس از مرگ پدرشان، زمینهایی را به ارث بردند؛ اما بر سر نحوه تقسیم و استفاده از این املاک به توافق نرسیدند. اختلاف زمانی پیچیدهتر شد که بخشی از زمین در جریان پروژههای مربوط به زیرساخت و توسعه راهها تغییر کرد و قطعهای کوچک و نامنظم باقی ماند.
گفته میشود یکی از برادران تصمیم گرفت همین قطعه باریک را به یک ساختمان تبدیل کند؛ ساختمانی که علاوه بر استفاده از زمینی که شکل نامناسبی پیدا کرده بود، بتواند دید برادر دیگر به دریای مدیترانه را نیز مسدود کند.
به این ترتیب، یک اختلاف بر سر زمین به بنایی تبدیل شد که سالها بعد به یکی از عجیبترین ساختمانهای بیروت شهرت پیدا کرد.
البته نکته مهم این است که جزئیات این ماجرا بیشتر بر اساس روایت محلی و گزارشهای تاریخی منتشرشده درباره ساختمان است و همه بخشهای داستان خانوادگی بهصورت مستقل و رسمی ثبت نشدهاند.
چرا ساختمان اینقدر باریک ساخته شد؟
شکل عجیب بنا مستقیماً با اندازه و فرم قطعه زمینی که ساختمان روی آن قرار گرفت ارتباط دارد. عرض بنا در باریکترین قسمت حدود ۶۰ سانتیمتر و در پهنترین قسمت حدود چهار متر گزارش شده است.
اگر از کنار به ساختمان نگاه کنید، تقریباً مانند یک دیوار بلند دیده میشود؛ اما نمای روبهرو تصویری کاملاً متفاوت ایجاد میکند. وجود پنجرهها و بالکنها باعث شده بنا از زاویه دیگر شبیه یک ساختمان معمولی به نظر برسد.
برخی گزارشها ارتفاع ساختمان را حدود ۱۴ متر ذکر کردهاند. فضای داخلی نیز به شکلی خطی طراحی شده و اتاقها پشت سر یکدیگر قرار گرفتهاند؛ طراحیای که نتیجه مستقیم محدودیت شدید عرض زمین است.
آیا واقعاً کسی در آن زندگی کرده است؟
با وجود ظاهر غیرقابلباور، این بنا در مقاطعی مسکونی بوده است. گزارشهای منتشرشده میگویند هر طبقه شامل دو واحد بوده و ساختمان در دورههای مختلف ساکنانی داشته است.
در دوران جنگ داخلی لبنان نیز از بخشهایی از ساختمان برای اسکان افراد استفاده شده و گزارشهایی درباره استفاده یکی از واحدها بهعنوان محل فعالیت جنسی نیز منتشر شده است. این بخش از تاریخ ساختمان در منابع مختلف با جزئیات متفاوت روایت شده است.
همین سابقه باعث شده ساختمان بعصه بیروت فقط یک پدیده معماری عجیب نباشد؛ بلکه بخشی از تاریخ اجتماعی و شهری بیروت نیز محسوب شود.
چه کسانی این ساختمان را طراحی کردند؟
نکته جالب دیگر این است که طراحان ساختمان، صلاح و فوزی عیتانی، خودشان نیز برادر بودند. این دو معمار بنا را با توجه به شکل غیرمعمول زمین طراحی کردند و نتیجه، ساختمانی شد که دههها بعد همچنان توجه گردشگران و رسانهها را به خود جلب میکند.
امروز این ساختمان بیشتر بهعنوان یکی از بناهای متفاوت بیروت شناخته میشود و تصاویر آن بارها در شبکههای اجتماعی منتشر شده است.
چرا ساختمان هنوز تخریب نشده است؟
شاید عجیبترین بخش داستان این باشد که ساختمان با وجود ارزش معماری محدود و شکل غیرمعمولش، همچنان باقی مانده است.
گزارشها میگویند قوانین مربوط به ساختوساز در این منطقه باعث شده قطعه زمین برای ایجاد یک ساختمان جدید شرایط مناسبی نداشته باشد. به همین دلیل، تخریب بنا لزوماً به معنای امکان ساخت ساختمانی جدید در همان محل نیست.
در نتیجه، ساختمانی که بنا بر روایت مشهور از دل یک اختلاف خانوادگی متولد شد، به بخشی از سیمای شهری بیروت تبدیل شده است؛ بنایی که از یک طرف یادآور یک کینه قدیمی میان دو برادر است و از طرف دیگر، نمونهای غیرمعمول از تأثیر شکل زمین، قوانین شهری و تصمیمهای شخصی بر معماری یک شهر.
ساختمان بعصه بیروت امروز بیش از آنکه فقط یک خانه باریک باشد، داستانی شهری است که معماری، مالکیت، رقابت خانوادگی و تاریخ بیروت را در یک سازه چندمتری کنار هم قرار داده است.
