پرونده هسته‌ای ایران بار دیگر به یکی از مهم‌ترین محورهای مذاکرات تهران و واشنگتن تبدیل شده است. در حالی که آمریکا خواهان محدودیت‌های جدی بر برنامه هسته‌ای ایران است، تهران تأکید می‌کند که از حق غنی‌سازی صلح‌آمیز خود صرف‌نظر نخواهد کرد؛ اختلافی که می‌تواند مسیر توافق یا تشدید تنش را تعیین کند.
غنی‌سازی اورانیوم ایران؛ موضع تازه تهران چیست؟
بر اساس گزارشی که الجزیره در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر کرد، ایران همچنان بر ادامه تعهدات خود در پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای تأکید دارد، اما حاضر نیست برنامه غنی‌سازی را به‌طور کامل کنار بگذارد.
تهران در عین حال اعلام کرده است که می‌تواند درباره محدود کردن سطح غنی‌سازی و کاهش غلظت ذخایر اورانیوم با طرف‌های مذاکره‌کننده گفت‌وگو کند. یکی از گزینه‌های مطرح‌شده، رقیق‌سازی اورانیوم با غنای بالا در داخل ایران و زیر نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی است.
این موضع به معنای پذیرش توقف کامل فعالیت‌های غنی‌سازی نیست. مقام‌های ایرانی همچنان با انتقال ذخایر اورانیوم غنی‌شده به خارج از کشور مخالفت می‌کنند و معتقدند هرگونه توافق باید حقوق هسته‌ای ایران و منافع اقتصادی آن را نیز در نظر بگیرد.
چرا آمریکا خواهان محدودیت هسته‌ای ایران است؟
نگرانی اصلی واشنگتن به سطح غنی‌سازی و میزان ذخایر اورانیوم ایران مربوط می‌شود. هرچه درصد غنی‌سازی بالاتر باشد، فاصله فنی برای رسیدن به مواد مورد استفاده در سلاح هسته‌ای کمتر می‌شود؛ هرچند داشتن اورانیوم با غنای بالا به‌تنهایی به معنای ساخت سلاح هسته‌ای نیست.
طبق گزارش‌های پیشین آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، ایران پیش از حملات نظامی سال ۲۰۲۶ ذخایر قابل‌توجهی از اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار داشت. با این حال، پس از حملات به تأسیسات هسته‌ای و محدود شدن دسترسی بازرسان، ارزیابی دقیق وضعیت فعلی این ذخایر دشوار شده است.
آژانس در گزارش‌های خود تأکید کرده که به دلیل محدودیت دسترسی، نمی‌تواند اطلاعات کاملی درباره میزان، ترکیب و محل نگهداری ذخایر اورانیوم ایران ارائه کند. همین مسئله نظارت بین‌المللی را به یکی از مهم‌ترین موانع دستیابی به توافق تبدیل کرده است.
آیا ایران حاضر به کاهش سطح غنی‌سازی است؟
یکی از گزینه‌های مطرح در مذاکرات، کاهش غلظت اورانیوم با غنای بالا از طریق فرایندی به نام رقیق‌سازی است. در این روش، درصد اورانیوم ۲۳۵ کاهش پیدا می‌کند تا مواد حاصل برای اهداف نظامی کمتر حساس باشند.
تهران پیش‌تر نیز آمادگی خود را برای بررسی چنین گزینه‌ای در چارچوب یک توافق متقابل اعلام کرده بود. با این حال، مقام‌های ایرانی تأکید دارند که این اقدام باید در داخل کشور و با نظارت بین‌المللی انجام شود و در مقابل، امتیازهای مشخصی از سوی آمریکا ارائه شود.
یکی از اختلاف‌های اصلی این است که واشنگتن خواهان اطمینان قابل راستی‌آزمایی درباره آینده برنامه هسته‌ای ایران است، در حالی که تهران رفع تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و کاهش فشارهای اقتصادی را از شروط مهم هر توافق می‌داند.
بنابراین، کاهش سطح غنی‌سازی به‌تنهایی برای حل اختلاف کافی نخواهد بود؛ زیرا مسئله اصلی، سازوکار نظارت، تضمین اجرای توافق و میزان امتیازهای اقتصادی است.
مذاکرات تهران و واشنگتن به کجا رسیده است؟
تلاش‌های دیپلماتیک با میانجی‌گری کشورهایی مانند قطر و پاکستان ادامه دارد، اما هنوز توافق نهایی درباره پرونده هسته‌ای اعلام نشده است.
طبق گزارش الجزیره در ۹ نوامبر، ایران پیشنهاد تازه‌ای را از طریق میانجی‌ها به آمریکا منتقل کرده و خواستار بررسی مطالبات خود پیش از آغاز مذاکرات گسترده‌تر شده است. این مطالبات شامل موضوع تحریم‌ها، دارایی‌های مسدودشده و حضور نظامی آمریکا در منطقه نیز می‌شود.
از سوی دیگر، خبرگزاری رویترز در ۱۰ نوامبر به نقل از محسن رضایی گزارش داد که در حال حاضر مذاکرات مستقیمی میان تهران و واشنگتن جریان ندارد. او گفت ایران پاسخ روشن آمریکا به شروط خود را دریافت نکرده است.
این وضعیت نشان می‌دهد که اختلاف دو کشور فقط به موضوع هسته‌ای محدود نیست و مسائل امنیتی و اقتصادی نیز در تعیین سرنوشت مذاکرات نقش دارند.
آیا توافق هسته‌ای جدید امکان‌پذیر است؟
رسیدن به توافق همچنان امکان‌پذیر است، اما به نظر می‌رسد مسیر آن پیچیده‌تر از یک توافق ساده درباره درصد غنی‌سازی باشد. ایران به دنبال حفظ حق استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای و دریافت امتیازهای اقتصادی است؛ در مقابل، آمریکا خواهان محدودیت‌های قابل راستی‌آزمایی و دسترسی مؤثر بازرسان بین‌المللی است.
اگر دو طرف بتوانند درباره کاهش غلظت ذخایر، نظارت آژانس و رفع تدریجی تحریم‌ها به تفاهم برسند، احتمال شکل‌گیری توافق مرحله‌ای وجود دارد. اما ادامه اختلاف بر سر انتقال اورانیوم، بازرسی از تأسیسات آسیب‌دیده و تضمین‌های امنیتی می‌تواند مذاکرات را متوقف کند.
در نهایت، پرسش اصلی دیگر فقط توقف یا ادامه غنی‌سازی نیست؛ بلکه این است که تهران و واشنگتن تا چه اندازه حاضرند برای جلوگیری از بازگشت درگیری، از بخشی از مطالبات خود عقب‌نشینی کنند.
