سکوت ستارگان کن در سال ۲۰۲۴ به یکی از تصاویر بحث‌برانگیز هفتادوهفتمین جشنواره فیلم کن تبدیل شد؛ زمانی که چند بازیگر و هنرمند در یک مراسم عکاسی، دست‌های خود را روی دهانشان گذاشتند. حرکتی که بسیاری آن را نمادی از اعتراض به خاموش کردن صداهای حامی فلسطین و جلب توجه به جنگ غزه دانستند.
سکوت ستارگان کن؛ اعتراض بدون کلام
این حرکت در جریان نشست عکاسی فیلم «September Says» در جشنواره کن ۲۰۲۴ دیده شد. پاسکال کن، بازیگر بریتانیایی، در کنار همکارانش از جمله راخی تاکرار، آریان لابِد و میا تاریا مقابل دوربین عکاسان حاضر شد. در تصاویر منتشرشده، چند نفر از حاضران دست‌های خود را روی دهانشان قرار داده بودند.
این ژست از سوی بسیاری از رسانه‌ها و کاربران شبکه‌های اجتماعی به‌عنوان نشانه‌ای از اعتراض به محدود شدن صدای حامیان فلسطین تفسیر شد. با این حال، باید میان برداشت عمومی از یک تصویر و توضیح رسمی افراد حاضر تفاوت قائل شد؛ زیرا همه شرکت‌کنندگان به‌صورت مستقل و صریح درباره معنای این حرکت توضیح نداده بودند.
اهمیت این تصویر بیش از آنکه به یک بیانیه رسمی وابسته باشد، به نمادپردازی آن مربوط می‌شد. قرار دادن دست روی دهان می‌تواند تصویری از سکوت اجباری، سانسور یا تلاش برای جلوگیری از بیان یک دیدگاه باشد؛ مفاهیمی که در فضای سیاسی و رسانه‌ای مرتبط با جنگ غزه حساسیت زیادی پیدا کرده‌اند.
چرا حمایت از فلسطین در کن مهم شد؟
جشنواره فیلم کن یکی از مهم‌ترین رویدادهای سینمایی جهان است و حضور بازیگران، کارگردانان و رسانه‌های بین‌المللی در آن، هر حرکت نمادین را به سرعت در معرض توجه عمومی قرار می‌دهد. به همین دلیل، انتخاب لباس، سنجاق، دستبند یا حتی یک ژست ساده می‌تواند فراتر از ظاهر و مد معنا پیدا کند.
در جشنواره سال ۲۰۲۴، چند چهره سینمایی دیگر نیز با نشانه‌هایی متفاوت توجه‌ها را به فلسطین جلب کردند. پاسکال کن لباسی با نوشته عربی «فلسطین» پوشید. لیلا بختی سنجاقی با طرح هندوانه، نمادی شناخته‌شده در فرهنگ همبستگی با فلسطین، به لباس خود متصل کرد. جاسمین ترینکا نیز از سنجاقی با رنگ‌های پرچم فلسطین استفاده کرد.
همچنین گای پیرس با دستبندی به رنگ‌های پرچم فلسطین روی فرش قرمز حاضر شد و کانی کوروتی، بازیگر هندی، کیف دستی به شکل برش هندوانه همراه داشت. این نشانه‌ها نشان می‌دادند که برخی هنرمندان ترجیح می‌دهند بدون سخنرانی یا بیانیه رسمی، از طریق ظاهر و نمادهای بصری پیام خود را منتقل کنند.
آیا هنرمندان در کن با محدودیت سیاسی روبه‌رو هستند؟
جشنواره کن در کنار جایگاه هنری و تجاری خود، همواره با این پرسش روبه‌رو بوده است که تا چه اندازه باید اجازه دهد مسائل سیاسی وارد فضای رسمی جشنواره شوند. در چنین رویدادی، فیلم‌ها برای دریافت جایزه و همچنین جذب سرمایه‌گذار و توزیع‌کننده بین‌المللی رقابت می‌کنند؛ بنابراین موضع‌گیری سیاسی یک هنرمند ممکن است واکنش‌های متفاوتی در صنعت سینما ایجاد کند.
برخی تحلیل‌ها معتقدند هنرمندان ممکن است به دلیل نگرانی از پیامدهای حرفه‌ای، از بیان مستقیم دیدگاه‌های سیاسی خودداری کنند. در مقابل، گروهی دیگر بر این باورند که چهره‌های مشهور به دلیل دسترسی گسترده به رسانه‌ها، مسئولیتی اخلاقی در قبال بحران‌های انسانی دارند.
البته نمی‌توان از یک ژست یا انتخاب لباس، به‌تنهایی درباره انگیزه قطعی هنرمندان یا وجود یک سیاست مشخص برای محدود کردن همه دیدگاه‌ها نتیجه‌گیری کرد. آنچه روشن است، حساسیت بالای فضای فرهنگی نسبت به جنگ غزه و نقش رسانه‌ای جشنواره‌های بزرگ در بازتاب این موضوع است.
فرش قرمز؛ فراتر از سینما و مد
تصویر هنرمندانی که در کن دست‌های خود را روی دهانشان گذاشتند، نشان داد که گاهی یک حرکت کوتاه می‌تواند بحثی گسترده‌تر از خود رویداد سینمایی ایجاد کند. این تصویر به‌سرعت در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی بازتاب یافت و بار دیگر موضوع آزادی بیان و مسئولیت اجتماعی هنرمندان را به مرکز توجه آورد.
با این حال، اهمیت چنین حرکت‌هایی فقط در میزان انتشار تصاویر خلاصه نمی‌شود؛ بلکه باید دید آیا این نمادها می‌توانند توجه عمومی را به وضعیت انسانی در مناطق درگیر جنگ جلب کنند یا در چرخه سریع اخبار و تصاویر شبکه‌های اجتماعی محو می‌شوند.
در نهایت، آنچه از حضور برخی هنرمندان در جشنواره کن ۲۰۲۴ باقی ماند، مجموعه‌ای از پیام‌های نمادین بود؛ پیام‌هایی که نشان دادند فرش قرمز سینما گاهی به صحنه‌ای برای بیان مواضع انسانی و سیاسی تبدیل می‌شود، حتی زمانی که این مواضع بدون کلام و تنها با یک حرکت ساده بیان شوند.
