امارات متحده عربی می‌خواهد از اتکای تاریخی به نفت فاصله بگیرد و به یکی از قطب‌های جهانی فناوری، هوش مصنوعی و نوآوری تبدیل شود. صعود این کشور به جمع ۲۵ اقتصاد نوآور جهان در شاخص جهانی نوآوری ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که امارات اقتصاد آینده را با سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های دیجیتال، جذب شرکت‌های فناوری و گسترش فعالیت‌های دانش‌بنیان دنبال می‌کند.
امارات اقتصاد آینده را با هوش مصنوعی پیوند می‌زند
یکی از مهم‌ترین محورهای راهبرد اقتصادی امارات، توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی است. دولت این کشور تلاش می‌کند با سرمایه‌گذاری در مراکز داده، پردازش ابری و فناوری‌های پیشرفته، زمینه حضور شرکت‌های بین‌المللی و شکل‌گیری کسب‌وکارهای جدید را فراهم کند.
بر اساس اعلام دفتر رسانه‌ای ابوظبی، پروژه «استارگیت امارات» در مه ۲۰۲۵ با مشارکت شرکت‌هایی از جمله G42، OpenAI، انویدیا، اوراکل، سافت‌بانک و سیسکو معرفی شد. این طرح بخشی از برنامه ایجاد پردیس هوش مصنوعی امارات و آمریکا با ظرفیت نهایی پنج گیگاوات در ابوظبی است. نخستین مرحله استارگیت، یک خوشه محاسباتی یک‌گیگاواتی است که برای توسعه تدریجی زیرساخت‌های هوش مصنوعی طراحی شده است.
این سرمایه‌گذاری فقط به معنای ساخت مراکز داده نیست. چنین زیرساخت‌هایی می‌توانند خدمات مالی، حمل‌ونقل، سلامت، انرژی و صنایع دیجیتال را متحول کنند و فرصت‌های تازه‌ای برای شرکت‌های داخلی ایجاد کنند. البته تبدیل ظرفیت محاسباتی به رشد اقتصادی پایدار به عواملی مانند دسترسی به نیروی متخصص، امنیت داده‌ها، تأمین انرژی و وجود تقاضای واقعی برای خدمات هوش مصنوعی وابسته است.
صعود امارات در شاخص جهانی نوآوری ۲۰۲۶
گزارش شاخص جهانی نوآوری ۲۰۲۶ سازمان جهانی مالکیت فکری نشان می‌دهد که امارات با پنج پله صعود، به رتبه بیست‌وپنجم جهان رسیده است. این جایگاه، کشور را برای نخستین بار وارد جمع ۲۵ اقتصاد برتر این شاخص کرده است.
این رتبه‌بندی تنها میزان هزینه‌کرد دولت‌ها برای فناوری را اندازه نمی‌گیرد؛ بلکه مجموعه‌ای از عوامل مانند زیرساخت، آموزش، سرمایه انسانی، فعالیت‌های علمی، سرمایه‌گذاری و توانایی تبدیل دانش به محصولات و خدمات را بررسی می‌کند. از این منظر، پیشرفت امارات نشان‌دهنده تقویت برخی پایه‌های اقتصاد نوآورانه است، اما به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که وابستگی اقتصاد این کشور به نفت پایان یافته است.
دستیابی به چنین هدفی نیازمند گسترش بخش‌هایی است که بتوانند بدون اتکا به درآمدهای نفتی، اشتغال ایجاد کنند و در بازارهای جهانی رقابت داشته باشند. فناوری مالی، خدمات دیجیتال، گردشگری، لجستیک، انرژی‌های پاک و صنایع پیشرفته از جمله حوزه‌هایی هستند که می‌توانند در این مسیر نقش ایفا کنند.
آیا محیط کسب‌وکار امارات برای رشد فناوری آماده است؟
یکی از مزیت‌های امارات، تلاش برای ایجاد محیطی مناسب برای راه‌اندازی شرکت‌ها و جذب سرمایه است. بر اساس گزارش دیده‌بان جهانی کارآفرینی برای سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، این کشور برای پنجمین سال متوالی در رتبه نخست جهان از نظر کیفیت محیط کارآفرینی قرار گرفت.
این گزارش به عواملی مانند زیرساخت فیزیکی، سیاست‌های دولتی، مقررات، دسترسی به بازار و برنامه‌های حمایت از کارآفرینان توجه دارد. وجود این شرایط می‌تواند راه‌اندازی کسب‌وکارهای جدید را آسان‌تر کند و به شرکت‌های فناوری کمک کند تا سرمایه جذب کنند و فعالیت خود را توسعه دهند.
بااین‌حال، رتبه بالا در شاخص کارآفرینی تضمین نمی‌کند که همه شرکت‌های نوپا به موفقیت برسند. دسترسی پایدار به سرمایه، توانایی جذب و حفظ نیروی متخصص، رقابت بین‌المللی و تبدیل ایده به درآمد واقعی همچنان از چالش‌های مهم کسب‌وکارهای فناوری هستند.
در بخش دولتی نیز امارات از گسترش استفاده از هوش مصنوعی خبر داده است. خبرگزاری رسمی این کشور در دسامبر ۲۰۲۵ اعلام کرد که میزان استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در نهادهای دولتی به ۹۷ درصد رسیده است. این رقم بیانگر گستردگی استفاده گزارش‌شده از این ابزارهاست، اما به‌تنهایی میزان بهره‌وری یا صرفه‌جویی اقتصادی حاصل از آنها را مشخص نمی‌کند.
فاصله گرفتن از نفت چقدر دشوار است؟
با وجود سرمایه‌گذاری‌های گسترده، گذار از اقتصاد نفتی فرایندی بلندمدت است. درآمدهای نفت و گاز همچنان در اقتصاد و توان مالی کشورهای خلیج فارس اهمیت دارند و تأمین مالی پروژه‌های بزرگ فناوری نیز به منابع سرمایه‌ای، انرژی و سیاست‌های اقتصادی وابسته است.
برای امارات، چالش اصلی تنها جذب شرکت‌های بین‌المللی نیست؛ بلکه ایجاد ارزش افزوده داخلی، توسعه شرکت‌های بومی، تربیت نیروی متخصص و گسترش صادرات خدمات و محصولات پیشرفته است. اگر زیرساخت‌های جدید به تولید دانش، ثبت مالکیت فکری و ایجاد مشاغل تخصصی منجر شوند، می‌توانند به متنوع‌سازی اقتصاد کمک کنند. در غیر این صورت، بخشی از سرمایه‌گذاری‌ها ممکن است بیشتر به ایجاد ظرفیت زیرساختی محدود بماند.
