ادعای انتقال ۲۰۰ میلیارد دلار به ایران دوباره در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده؛ اما بررسی منابع معتبر، روایت مطرح‌شده در این ویدیو را تأیید نمی‌کند.
ماجرای ۲۰۰ میلیارد دلار از کجا آمد؟
در روزهای اخیر، ویدیویی در شبکه‌های اجتماعی عربی‌زبان بازنشر شده که ادعا می‌کند فردی از نزدیکان عادل عبدالمهدی، نخست‌وزیر پیشین عراق، در دوره فعالیت خود در دولت عراق زمینه انتقال ۲۰۰ میلیارد دلار به نظام مالی ایران را فراهم کرده است.
در متن منتشرشده روی ویدیو، این مبلغ به‌عنوان پولی توصیف شده که به ایران «هدیه» شده است. همچنین ادعا می‌شود فرد مورد اشاره، از بستگان عبدالمهدی بوده و در ساختار دولت عراق سمت مشاوره داشته است.
اما بررسی منابع خبری و گزارش‌های قابل دسترس نشان می‌دهد برای بخش اصلی این ادعا، یعنی انتقال ۲۰۰ میلیارد دلار از سوی دولت عراق به نظام مالی ایران، سند معتبر و مستقلی پیدا نمی‌شود.
به همین دلیل، نمی‌توان رقم مطرح‌شده در ویدیو را به‌عنوان یک واقعیت اقتصادی یا تصمیم رسمی دولت عراق منتشر کرد.
آیا عراق چنین مبلغی به ایران داده است؟
بررسی گزارش‌های منتشرشده درباره روابط اقتصادی عراق و ایران نشان می‌دهد بغداد در سال‌های گذشته روابط مالی و تجاری گسترده‌ای با تهران داشته است، اما این موضوع با ادعای انتقال یکباره ۲۰۰ میلیارد دلار تفاوت اساسی دارد.
عراق در دوره نخست‌وزیری عادل عبدالمهدی با فشارهای آمریکا درباره ادامه همکاری اقتصادی با ایران مواجه بود. موضوع واردات برق و گاز از ایران، پرداخت‌های مرتبط با انرژی و معافیت‌های تحریمی آمریکا از جمله پرونده‌های مهم آن دوره بودند.
در سال ۲۰۱۹، یک نماینده عراقی نیز درباره بدهی‌های خارجی عراق صحبت کرد و رقم بدهی‌های کشور را نزدیک به ۲۰۰ میلیارد دلار اعلام کرد؛ اما این رقم بدهی عراق بود و ارتباطی با انتقال ۲۰۰ میلیارد دلار به ایران نداشت.
این تفاوت اهمیت زیادی دارد، زیرا شباهت اعداد در روایت‌های شبکه‌های اجتماعی می‌تواند باعث شود اطلاعات مربوط به بدهی‌ها، دارایی‌ها یا درآمدهای نفتی با یکدیگر ترکیب شوند.
عدد ۲۰۰ میلیارد دلار قبلاً هم خبرساز شده بود
عدد ۲۰۰ میلیارد دلار در سال‌های گذشته بارها در ارتباط با ایران مطرح شده، اما هر بار معنای متفاوتی داشته است.
برای نمونه، در سال ۲۰۱۹ سفارت آمریکا در بغداد مدعی شد ثروت علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، حدود ۲۰۰ میلیارد دلار است. این ادعا در همان زمان باعث واکنش شدید گروه‌های سیاسی عراقی و اعتراض رسمی بغداد شد.
بنابراین بخشی از محتوای منتشرشده در فضای مجازی ممکن است از همان ادعاهای قدیمی درباره ۲۰۰ میلیارد دلار استفاده کرده و آن را با داستان‌های دیگری درباره عراق و دولت عبدالمهدی ترکیب کرده باشد.
از سوی دیگر، برخی گزارش‌های اقتصادی نیز از ارقام نزدیک به ۲۰۰ میلیارد دلار برای موضوعاتی کاملاً متفاوت استفاده کرده‌اند؛ از جمله نیاز سرمایه‌گذاری در بخش نفت یا هزینه اصلاح ساختار بانکی ایران.
نقش عادل عبدالمهدی در این روایت چیست؟
عادل عبدالمهدی بین سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰ نخست‌وزیر عراق بود و در دوره او، رابطه بغداد و تهران یکی از موضوعات مهم سیاست خارجی عراق محسوب می‌شد.
در همان دوره، آمریکا تلاش می‌کرد عراق را از همکاری‌هایی که می‌توانست به نقض تحریم‌های ایران منجر شود دور نگه دارد. در مقابل، دولت عراق تأکید داشت که به دلیل وابستگی بخشی از شبکه انرژی خود به ایران، قطع همکاری با تهران برای بغداد آسان نیست.
در همین زمینه، موضوع پرداخت پول به ایران بابت برق و گاز بارها مورد بحث قرار گرفت. اما هیچ‌کدام از این گزارش‌ها به انتقال ۲۰۰ میلیارد دلار به نظام مالی ایران به‌عنوان «هدیه» اشاره نمی‌کنند.
همچنین در جست‌وجوی منابع معتبر، مدرکی که نشان دهد یکی از بستگان عبدالمهدی چنین مبلغی را از طریق سمت مشاوره‌ای خود منتقل کرده باشد، یافت نشد.
واقعیت یا ادعای شبکه‌های اجتماعی؟
آنچه تاکنون قابل تأیید است، وجود روابط اقتصادی گسترده میان عراق و ایران و همچنین اختلافات بغداد و واشنگتن درباره نحوه ادامه این روابط است. اما ادعای انتقال ۲۰۰ میلیارد دلار به ایران توسط یکی از نزدیکان عبدالمهدی، بدون ارائه سند بانکی، گزارش رسمی، حکم قضایی یا تحقیق معتبر، قابل تأیید نیست.
به همین دلیل، ویدیوی منتشرشده را باید در دسته ادعاهای تأییدنشده قرار داد، نه یک گزارش قطعی درباره فساد مالی یا انتقال منابع عراق به ایران.
اهمیت ماجرا بیشتر از آن جهت است که عددی بسیار بزرگ در یک روایت سیاسی و اقتصادی استفاده شده؛ رقمی که اگر واقعاً جابه‌جا شده بود، می‌توانست یکی از بزرگ‌ترین انتقال‌های مالی تاریخ معاصر منطقه محسوب شود و انتظار می‌رفت آثار آن در اسناد بودجه‌ای، گزارش‌های مالی یا تحقیقات رسمی قابل مشاهده باشد.
در شرایط فعلی، بنابراین نمی‌توان گفت ۲۰۰ میلیارد دلار به ایران منتقل شده است. آنچه وجود دارد، ادعایی منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی است که برای اثبات آن سند معتبر مستقلی ارائه نشده است.
