فیلمی که قرار بود نامش حتی تا لحظه آخر فاش نشود، حالا به یکی از جنجالیترین آثار سینمای ایران تبدیل شده است؛ «بیداد» با بازی امیر جدیدی نهتنها به جشنوارهای معتبر در اروپا رسید، بلکه حواشی قضایی آن پای عوامل فیلم را نیز به پروندهای جنجالی باز کرد.
چرا «بیداد» از همان ابتدا مخفی ماند؟
ماجرای عجیب فیلم از پیش از نمایش جهانی آن شروع شد.
«بیداد» ساخته سهیل بیرقی، فیلمی مستقل درباره دختری جوان به نام «ستی» است که رؤیای خوانندگی دارد، اما با ممنوعیت اجرای عمومی زنان در ایران روبهرو میشود. او تصمیم میگیرد در خیابان آواز بخواند و همین تصمیم، او را به نمادی برای بخشی از نسل جوان تبدیل میکند.
جالبتر اینکه جشنواره بینالمللی فیلم کارلووی واری، نام این فیلم را تا مدتها بهعنوان دوازدهمین اثر مسابقه مخفی نگه داشت؛ دلیل اعلامشده، نگرانی درباره امنیت سازندگان و هیئت فیلم بود. جشنواره اعلام کرد که فیلم بهصورت مستقل ساخته شده و به دلیل لحن انتقادیاش امکان عبور از سانسور داخلی را نداشت.
امیر جدیدی در «بیداد» چه نقشی دارد؟
امیر جدیدی در این فیلم در کنار سروین ضابطیان و لیلی رشیدی بازی کرده است.
نقش جدیدی با بسیاری از نقشهای شناختهشده قبلی او تفاوت دارد. در «بیداد»، او نقش مردی را بازی میکند که در مسیر زندگی ستی قرار میگیرد و رابطهای پیچیده میان این دو شکل میگیرد.
این تغییر برای مخاطبان اهمیت داشت، زیرا جدیدی پیش از این با فیلمهایی مانند «قهرمان»، «روز صفر» و «عرق سرد» شناخته شده بود، اما «بیداد» او را وارد فضای متفاوتی از سینمای مستقل و زیرزمینی کرد.
فیلم ممنوعه امیر جدیدی چرا جنجالی شد؟
دلیل اصلی جنجال، فقط حضور امیر جدیدی نبود.
فیلم بدون رعایت حجاب اجباری برای بازیگران زن ساخته شده و موضوع اصلی آن نیز ممنوعیت خوانندگی زنان در فضای عمومی است؛ مسئلهای که باعث شد فیلم از همان ابتدا با محدودیتهای جدی روبهرو شود. جشنواره کارلووی واری نیز صراحتاً اعلام کرد که «بیداد» به شکل مستقل ساخته شده و به دلیل محتوای انتقادی امکان دریافت مجوز از سانسور داخلی را نداشت.
در نتیجه، فیلمی که امکان نمایش عادی در ایران نداشت، راه خود را به یکی از مهمترین جشنوارههای اروپایی باز کرد.
ماجرای پرونده قضایی چه بود؟
حواشی فیلم بعد از حضور بینالمللی نیز تمام نشد.
در سال ۱۴۰۴ گزارشهایی درباره صدور احکام قضایی برای شماری از عوامل «بیداد» منتشر شد. طبق گزارش هرانا، سه نفر از عوامل فیلم، از جمله امیر جدیدی، علی ملاقلیپور و علی شادمانفر، از اتهامات منتسب تبرئه شدند، در حالی که برخی دیگر از عوامل با احکام حبس یا جزای نقدی روبهرو شدند.
بنابراین، برخلاف برخی روایتهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی، نمیتوان گفت که «تمام عوامل فیلم به زندان محکوم شدند». وضعیت قضایی افراد مختلف یکسان نبود و باید میان احکام صادرشده برای هر فرد تفاوت گذاشت.
یک فیلم جنجالی که جایزه گرفت
شاید عجیبترین بخش داستان همین باشد.
«بیداد» که در داخل ایران با محدودیت و پرونده قضایی مواجه شد، در خارج از کشور موفقیت مهمی به دست آورد و جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره کارلووی واری را دریافت کرد.
این اتفاق باعث شد فیلم از یک پروژه سینمایی جنجالی به اثری تبدیل شود که توجه رسانههای بینالمللی را نیز به خود جلب کرده است.
کارگردان فیلم، سهیل بیرقی، هنگام دریافت جایزه در جشنواره از زنان ایران سخن گفت و تأکید کرد که زنان نیاز به ترحم ندارند، بلکه باید مورد احترام قرار بگیرند.
چرا بازگشت امیر جدیدی مهم است؟
در واقع، «بازگشت» امیر جدیدی را نباید لزوماً به معنای بازگشت فیزیکی یا رسمی او به سینما پس از یک دوره ممنوعیت دانست.
اهمیت ماجرا بیشتر در این است که نام یکی از بازیگران شناختهشده سینمای ایران، بار دیگر با فیلمی مستقل و بحثبرانگیز در مرکز توجه قرار گرفته است.
از یک طرف، فیلم در ایران با محدودیت مواجه شده و برخی عوامل آن با پرونده قضایی روبهرو شدهاند؛ از طرف دیگر، همان فیلم در یک جشنواره بینالمللی مهم مورد تقدیر قرار گرفته است.
همین تضاد، «بیداد» را به داستانی فراتر از یک فیلم معمولی تبدیل کرده است.
چرا «بیداد» فقط یک فیلم نیست؟
«بیداد» از داستان یک خواننده جوان استفاده میکند تا موضوع بزرگتری را مطرح کند: حق دیدهشدن و شنیدهشدن زنان در فضای عمومی.
جشنواره استانبول نیز در معرفی رسمی فیلم، آن را داستان زنی جوان توصیف کرده که با وجود ممنوعیت اجرای عمومی زنان، خیابان را به صحنه خود تبدیل میکند و به صدای بخشی از نسل جوان تبدیل میشود.
به همین دلیل، فیلم برای سازندگانش فقط یک پروژه سینمایی نبوده؛ بلکه اثری بوده که از ابتدا میدانست احتمالاً با محدودیت مواجه خواهد شد.
مطالعه بيشتر : مرد عنکبوتی؛ راز خشم عربها چیست؟
فیلم ممنوعه امیر جدیدی در واقع «بیداد» ساخته سهیل بیرقی است؛ اثری مستقل که داستان یک خواننده زن و محدودیتهای اجرای زنان در ایران را روایت میکند، برای مدتی به دلایل امنیتی مخفی نگه داشته شد، در جشنواره کارلووی واری نمایش داده شد و جایزه ویژه هیئت داوران را به دست آورد. در داخل ایران نیز پرونده قضایی برای شماری از عوامل آن تشکیل شد، هرچند وضعیت قضایی همه عوامل یکسان نبود.
و شاید همین تضاد، مهمترین سؤال را ایجاد کند:
چطور فیلمی که در ایران حتی امکان نمایش عادی نداشت، در نهایت روی یکی از مهمترین صحنههای سینمای اروپا جایزه گرفت؟
