اظهارات تازه محمد مخبر درباره پروازهای منطقه پس از توقف پروازهای ایران در چند فرودگاه، توجه‌ها را به فشارهای جدید بر صنعت هوایی ایران جلب کرده است.
مخبر درباره پروازهای منطقه چه گفت؟
محمد مخبر، مشاور و دستیار رهبر جمهوری اسلامی، روز ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶ در حساب خود در شبکه ایکس درباره محدودیت‌های ایجادشده برای پروازهای شرکت‌های هواپیمایی ایرانی موضع گرفت.
او نوشت که راهبرد ایران روشن است و «پرواز در منطقه» باید برای همه آزاد باشد یا برای هیچ‌کس امکان‌پذیر نباشد. مخبر همچنین گفت اگر ایران نتواند پرواز کند و از خدمات فرودگاهی استفاده کند، هیچ کشور دیگری در منطقه نیز چنین امکانی نخواهد داشت.
این اظهارات در حالی مطرح شد که طی روزهای گذشته دسترسی برخی شرکت‌های هواپیمایی ایرانی به فرودگاه‌ها و خدمات زمینی در کشورهای منطقه با محدودیت مواجه شده است. بنابراین، سخنان مخبر مستقیماً در چارچوب همین تحولات هوایی مطرح شد، نه به‌عنوان یک اعلام عمومی درباره توقف پروازهای منطقه.
چرا پروازهای ایران با محدودیت روبه‌رو شدند؟
زمینه اصلی این تحولات به فشارهای تازه آمریکا علیه صنعت هوایی ایران بازمی‌گردد. وزارت خزانه‌داری آمریکا در ۸ سپتامبر اعلام کرد ۳۶ فرد و نهاد مرتبط با بخش هوانوردی ایران را تحریم کرده است که در میان آنها ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی قرار داشتند. واشنگتن این اقدامات را بخشی از کارزار خود علیه بخش هوانوردی ایران معرفی کرد و مدعی شد برخی از این شبکه‌ها در انتقال تجهیزات، نیرو و محموله‌های غیرقانونی نقش دارند.
در اطلاعیه وزارت خزانه‌داری، شرکت‌های خارجی که با نهادهای تحریم‌شده همکاری کنند نیز در معرض پیامدهای تحریمی قرار گرفته‌اند. همین موضوع اهمیت خدماتی مانند سوخت‌رسانی، جابه‌جایی بار، خدمات زمینی و پشتیبانی فرودگاهی را برای شرکت‌های ایرانی افزایش داده است.
گزارش وال‌استریت ژورنال نیز از افزایش محدودیت‌ها علیه شرکت‌های هواپیمایی ایران و دشواری دریافت خدمات فرودگاهی در برخی کشورها خبر داده است. در مقابل، برخی کشورها همچنان مسیرهایی برای ادامه فعالیت محدود شرکت‌های ایرانی فراهم کرده‌اند.
عراق چه ارتباطی با این ماجرا دارد؟
یکی از مهم‌ترین تحولات در همین زمینه در عراق رخ داد. فرودگاه نجف اعلام کرد تمام پروازهای ورودی و خروجی مرتبط با ایران از ساعت ۲ بامداد ۲۵ سپتامبر تا اطلاع ثانوی متوقف می‌شوند. اطلاعیه فرودگاه دلیل مشخصی ارائه نکرد و تصمیم را به دستورهای رسمی مقام‌های ذی‌ربط نسبت داد.
هم‌زمان، گزارش‌های رویترز حاکی از آن بود که فرودگاه‌های اربیل و سلیمانیه نیز از روز جمعه پروازهای ایران را متوقف کردند؛ این اتفاق پس از توقف پروازهای ایران در بغداد و نجف رخ داد و در نتیجه، هر چهار فرودگاه عراق که در آن زمان میزبان پروازهای ایران بودند، با این محدودیت مواجه شدند.
الجزیره نیز گزارش داد که علاوه بر عراق، برخی کشورهای منطقه از جمله امارات و قطر محدودیت‌هایی علیه پروازهای شرکت‌های هواپیمایی ایرانی اعمال کرده‌اند. طبق این گزارش، شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات زمینی برای جلوگیری از مواجه شدن با تحریم‌های آمریکا ممکن است از ارائه خدمات به هواپیماهای ایرانی خودداری کنند.
آیا تهدید مخبر به معنای توقف پروازهای منطقه است؟
اظهارات مخبر به‌خودی‌خود به معنای اعلام رسمی توقف پروازهای کشورهای منطقه نیست. او در پیام خود از یک موضع سیاسی و راهبردی سخن گفت و تأکید کرد که از نگاه او محدودیت پرواز برای ایران نباید جدا از سایر کشورهای منطقه اعمال شود.
در همین حال، واقعیت میدانی نشان می‌دهد که محدودیت‌ها پیش از پیام مخبر در برخی مسیرها آغاز شده بود. بنابراین باید میان اظهارنظر سیاسی مقام ایرانی و تصمیم‌های عملی فرودگاه‌ها و شرکت‌های خدماتی تفاوت قائل شد.
برای مسافران ایرانی، مسئله اصلی اکنون تأثیر مستقیم این محدودیت‌ها بر مسیرهای بین‌المللی است. توقف پروازهای عراق، برای نمونه، می‌تواند سفر هوایی میان دو کشور را دشوارتر کند و مسافران را به استفاده از مسیرهای زمینی یا مسیرهای جایگزین سوق دهد. الجزیره گزارش داده است که پس از توقف پروازها، برخی مسافران میان ایران و عراق ناچار به استفاده از مسیرهای زمینی شده‌اند.
در چنین شرایطی، جمله «پرواز در منطقه یا برای همه آزاد است یا برای هیچ‌کس» به یکی از تازه‌ترین مواضع بحث‌برانگیز تهران درباره فشارهای هوایی تبدیل شده است؛ موضعی که هم‌زمان با گسترش محدودیت‌های عملی علیه شرکت‌های هواپیمایی ایران مطرح شده و اکنون باید دید آیا به اقدامات دیگری در حوزه حمل‌ونقل هوایی منطقه منجر خواهد شد یا در سطح هشدار سیاسی باقی می‌ماند.
