اقدام تازه تهران برای آمادهسازی پناهگاه برای ۲.۵ میلیون نفر، پرسشهای جدی درباره سطح تهدید و محاسبات امنیتی پیشِرو ایجاد کرده است.
تصمیمی که بیسابقه به نظر میرسد
اعلام استفاده از ایستگاههای مترو و پارکینگهای عمومی بهعنوان پناهگاه، نشانهای از ورود مدیریت شهری به سناریوهای پرریسک است. برنامهریزی برای پناهگاه برای ۲.۵ میلیون نفر صرفاً یک تمرین اداری نیست؛ چنین مقیاسی معمولاً زمانی فعال میشود که تهدید بالقوه جدی تلقی شود.
زمانبندی این اقدام، بیش از هر چیز مورد توجه ناظران قرار گرفته است. همزمانی با تشدید تنشهای منطقهای و افزایش گمانهزنیها درباره درگیری، باعث شده بسیاری بپرسند آیا پناهگاه برای ۲.۵ میلیون نفر پاسخی پیشدستانه به بدترین سناریوهاست یا بخشی از یک برنامه قدیمی که اکنون علنی شده است.
پناهگاه برای ۲.۵ میلیون نفر؛ پیام امنیتی یا مدیریت بحران؟
از نگاه مدیریت بحران، آمادهسازی زیرساختها میتواند اقدامی مسئولانه برای حفاظت از غیرنظامیان باشد. اما در فضای پرتنش فعلی، این اقدام حامل پیام امنیتی نیز هست؛ پیامی که نشان میدهد شهر خود را برای شرایط فوقالعاده آماده میکند، حتی اگر وقوع آن قطعی نباشد.
مترو و پارکینگها؛ چرا این مکانها؟
انتخاب مترو و پارکینگها تصادفی نیست. این فضاها عمیق، گسترده و در دسترساند و میتوانند در زمان کوتاه جمعیت زیادی را پوشش دهند. تبدیل این فضاها به پناهگاه برای ۲.۵ میلیون نفر از نظر لجستیکی قابلدرک است، اما نیازمند هماهنگی، آموزش عمومی و مدیریت دقیق است.
ظرفیت واقعی و چالشها
کارشناسان هشدار میدهند که ظرفیت اسمی با ظرفیت عملی متفاوت است. تهویه، آب، برق، ارتباطات و کنترل جمعیت از چالشهای اصلیاند. اگر پناهگاه برای ۲.۵ میلیون نفر صرفاً روی کاغذ تعریف شود، در عمل میتواند به ازدحام و خطرات ثانویه منجر شود؛ موضوعی که مدیریت شهری باید به آن پاسخ دهد.
اعلام رسمی چنین طرحی، اثر روانی قابلتوجهی دارد. برای برخی، پناهگاه برای ۲.۵ میلیون نفر نشانه آمادگی و اطمینانبخشی است؛ برای برخی دیگر، زنگ خطر و عامل افزایش اضطراب. تجربههای جهانی نشان میدهد که اطلاعرسانی شفاف، نقش تعیینکنندهای در مدیریت واکنش عمومی دارد.
نگاه منطقهای به اقدام تهران
کشورهای همسایه با دقت تحولات تهران را رصد میکنند. آمادهسازی گسترده پناهگاهها میتواند بهعنوان نشانهای از جدیبودن نگرانیها تعبیر شود و محاسبات منطقهای را تحتتأثیر قرار دهد. در این چارچوب، پناهگاه برای ۲.۵ میلیون نفر فراتر از یک تصمیم شهری، به سیگنال سیاسی نیز تبدیل میشود.
سناریوهای محتمل
تحلیلگران چند احتمال را مطرح میکنند:
• اقدام پیشگیرانه برای افزایش تابآوری شهری بدون انتظار وقوع فوری بحران
• پیام بازدارنده به بیرون، با هدف نشاندادن آمادگی غیرنظامی
• مدیریت ریسک داخلی در برابر طیفی از تهدیدات، از طبیعی تا امنیتی
در هر سناریو، نقش پناهگاه برای ۲.۵ میلیون نفر بهعنوان ابزار کاهش آسیب برجسته است.
آیا شهر آماده است؟
آمادگی تنها به زیرساخت محدود نمیشود. آموزش شهروندان، تمرینهای دورهای و دسترسی برابر از الزامات موفقیت است. بدون این عناصر، حتی بزرگترین طرح پناهگاه برای ۲.۵ میلیون نفر نیز میتواند ناکارآمد بماند.
مطالعه بيشتر : پیام شاهزاده رضا پهلوی به کادر درمان؛ سکوت نکنید
مقایسه با تجربههای جهانی
در برخی شهرهای بزرگ جهان، استفاده چندمنظوره از فضاهای زیرزمینی برای شرایط اضطراری سابقه دارد. تفاوت در اینجاست که اعلام عمومی و گستردگی طرح تهران، آن را برجستهتر کرده است. مقایسهها نشان میدهد شفافیت و تمرین، کلید کاهش تبعات روانی چنین اعلامهایی است.
طرح پناهگاه برای ۲.۵ میلیون نفر پرسشهای مهمی را پیش روی افکار عمومی گذاشته است: آیا شهر خود را برای بدترین سناریو آماده میکند یا صرفاً ظرفیتهای موجود را بهروز میسازد؟ پاسخ هرچه باشد، یک نکته روشن است؛ این اقدام نشان میدهد محاسبات امنیتی وارد مرحلهای حساس شده و مدیریت بحران به اولویت بالاتری رسیده است.
