نوستالژی رمضان مهاجران هر سال با دیدن هلال ماه زنده میشود؛ دلتنگی برای سفرههای شلوغ، صدای اذان وطن و افطارهایی که دیگر تکرار نمیشوند.
نوستالژی رمضان مهاجران از کجا آغاز میشود؟
برای بسیاری از ایرانیانی که دور از کشور زندگی میکنند، رمضان فقط یک ماه مذهبی نیست؛ بازگشت ذهنی به خانهای است که فاصله جغرافیایی آن را دور کرده است. بوی زولبیا و بامیه، آش داغ، خرما و چای تازهدم، بخشی از حافظه جمعی است که در غربت کمتر تکرار میشود.
نوستالژی رمضان مهاجران از همین جزئیات ساده آغاز میشود؛ جزئیاتی که در ایران بدیهی بود، اما در مهاجرت به تجربهای نایاب تبدیل شده است.
سفرهای که کوچکتر شده است
در ایران، افطار اغلب یک رویداد خانوادگی بود؛ جمعشدن چند نسل کنار هم، صدای تلویزیون و برنامههای رمضانی، و گفتوگوهای طولانی تا نیمهشب. در خارج از کشور، بسیاری از مهاجران افطار را در جمعهای کوچک یا حتی بهتنهایی برگزار میکنند.
نوستالژی رمضان مهاجران دقیقاً در همین مقایسه شکل میگیرد؛ مقایسه میان «شلوغی دیروز» و «سکوت امروز». حتی اگر غذا مشابه باشد، جای خالی آدمها احساس میشود.
رسانه و بازسازی خاطره
شبکههای اجتماعی این حس را تقویت میکنند. تصاویر سفرههای افطار در ایران، کلیپهای برنامههای رمضانی و صدای اذان شهرهای مختلف، هر روز در صفحه موبایل مهاجران ظاهر میشود.
نوستالژی رمضان مهاجران دیگر فقط یک خاطره در ذهن نیست؛ هر روز در قالب تصویر و ویدیو بازتولید میشود و فاصله را ملموستر میکند.
رمضان در غربت؛ تجربهای تازه
با این حال، زندگی در مهاجرت فقط فقدان نیست. بسیاری از ایرانیان خارج از کشور تلاش کردهاند سنتهای تازهای بسازند: افطارهای جمعی در مراکز فرهنگی، دورهمیهای دوستانه و برنامههای مشترک با دیگر مسلمانان.
نوستالژی رمضان مهاجران گاهی به انگیزهای برای حفظ هویت تبدیل میشود؛ هویتی که میان گذشته و حال پل میزند.
مطالعه بيشتر؛ غذاهای رمضان ۲۰۲۶؛ برنامهای برای ۳۰ روز افطار
نسل دوم و رمضان متفاوت
فرزندان مهاجران که در خارج از ایران بزرگ شدهاند، تجربه مستقیمی از رمضان در ایران ندارند، اما روایتهای والدین تصویری نوستالژیک در ذهنشان ساخته است. آنها میان داستانهای شنیدهشده و واقعیت زندگی خود قرار دارند.
نوستالژی رمضان مهاجران در این نسل بیشتر به شکل «هویت فرهنگی» بروز میکند تا خاطره شخصی.
مطالعه بيشتر؛ رمضان ۲۰۲۶ در ایران: آداب و رسوم غیرمنتظره
دلتنگی یا بازتعریف خانه؟
کارشناسان مهاجرت میگویند مناسبتهای مذهبی، احساس تعلق را تقویت میکنند. رمضان برای مهاجران فرصتی است برای بازتعریف مفهوم خانه. خانه ممکن است کیلومترها دور باشد، اما در سفرهای ساده، در تماس تصویری با خانواده یا در یک جمع کوچک دوستانه دوباره ساخته میشود.
مطالعه بيشتر؛ برنامههای رمضان ایران؛ تلویزیون چه تدارک دید؟
در نهایت، نوستالژی رمضان مهاجران فقط حسرت گذشته نیست؛ تلاشی است برای حفظ پیوند با ریشهها، حتی زمانی که جغرافیا تغییر کرده است.
