انتشار نیروهای آمریکا در خاورمیانه به بزرگترین سطح از سال ۲۰۰۳ رسیده است؛ تحرکاتی که پرسش اصلی را مطرح میکند: بازدارندگی است یا آمادهسازی سناریوی درگیری؟
انتشار نیروهای آمریکا؛ چه چیزی جابهجا شده است؟
طبق گزارش الجزیره و برخی رسانههای غربی، انتشار نیروهای آمریکا شامل استقرار دو ناو هواپیمابر در منطقه، اعزام دهها جنگنده نسل پنجم مانند F-35 و F-22 و افزایش پروازهای باری حامل مهمات است. این سطح از آرایش نظامی، یادآور فضای پیش از حمله به عراق در سال ۲۰۰۳ است.
اما تفاوت مهم وجود دارد: امروز منطقه بسیار پیچیدهتر و درهمتنیدهتر از دو دهه پیش است. حضور بازیگران غیردولتی، شبکههای موشکی و پهپادی و حساسیت بازار انرژی، هرگونه درگیری را پرهزینهتر کرده است.
چرا این حجم از استقرار اهمیت دارد؟
در ادبیات نظامی، افزایش همزمان توان دریایی و هوایی نشانه آمادگی برای چند سناریو است:
۱- حمله محدود نقطهای
۲- عملیات بازدارنده گسترده
۳- نمایش قدرت برای فشار دیپلماتیک
انتشار نیروهای آمریکا در این مقیاس، صرفاً نمادین نیست. استقرار دو ناو هواپیمابر به معنای پوشش هوایی ۲۴ ساعته و توان اجرای صدها سورتی پرواز در روز است. این سطح از توان، فراتر از یک هشدار ساده عمل میکند.
بر اساس تحلیلهای منتشرشده در Reuters، واشنگتن تلاش دارد همزمان پیام بازدارندگی به تهران و اطمینانبخشی به متحدان منطقهای بدهد.
سناریوهای عملیاتی احتمالی
اگر انتشار نیروهای آمریکا به اقدام عملی منجر شود، سناریوها میتواند از حملات محدود به زیرساختهای نظامی تا عملیات سایبری گسترده متفاوت باشد. در چنین شرایطی، عنصر «اشباع دفاعی» نقش کلیدی دارد؛ یعنی ترکیب حملات هوایی، دریایی و الکترونیک.
با این حال، تحلیلگران مرکز مطالعات CSIS هشدار دادهاند که هرگونه درگیری مستقیم میتواند به پاسخ نامتقارن در خلیج فارس منجر شود؛ جایی که جغرافیا به نفع بازیگر ساحلی است.
پیام اقتصادی و روانی
فراتر از میدان نظامی، انتشار نیروهای آمریکا پیامدهای فوری اقتصادی دارد. بازار نفت بهشدت به اخبار استقرار نظامی حساس است. هر گزارش درباره افزایش تنش، میتواند قیمت انرژی را در عرض چند ساعت تغییر دهد.
در چنین فضایی، خودِ انتشار خبرها بخشی از «جنگ اعصاب» محسوب میشود. گاهی آرایش نیرو، برای استفاده واقعی نیست؛ برای تغییر محاسبات طرف مقابل است.
آیا ۲۰۰۳ تکرار میشود؟
مقایسه با سال ۲۰۰۳ اجتنابناپذیر است. اما تفاوت مهم امروز در نبود اجماع بینالمللی برای جنگ گسترده است. انتشار نیروهای آمریکا ممکن است بیش از آنکه مقدمه حمله باشد، ابزار چانهزنی باشد.
با این حال، تراکم نیروها خطر «خطای محاسبه» را افزایش میدهد. در محیطی که چندین بازیگر مسلح حضور دارند، یک حادثه کوچک میتواند زنجیرهای از واکنشها ایجاد کند.
مطالعه بيشتر؛ ۴۰ هزار سرباز آمریکایی؛ چرا منطقه نفسش را حبس کرده؟
انتشار نیروهای آمریکا اکنون به نقطهای رسیده که نمیتوان آن را صرفاً نمایش قدرت دانست. اما هنوز نشانهای قطعی از تصمیم به جنگ تمامعیار دیده نمیشود.
پرسش کلیدی این است: این آرایش برای جلوگیری از جنگ است یا برای آماده بودن در صورت آغاز آن؟
پاسخ، در هفتههای آینده روشنتر خواهد شد.
مطالعه بيشتر؛ چیزی که هنوز فاش نشده عقبنشینی نیروهای حافظ صلح سازمان ملل
انتشار نیروهای آمریکا و منطق بازدارندگی
انتشار نیروهای آمریکا اکنون به مرحلهای رسیده که دیگر نمیتوان آن را صرفاً «نمایش قدرت» دانست. تمرکز همزمان توان دریایی، هوایی و لجستیکی در چنین مقیاسی معمولاً برای پوشش چند سناریو طراحی میشود: از بازدارندگی فعال گرفته تا آمادگی برای عملیات محدود. در ادبیات نظامی، انتشار نیروهای آمریکا در سطح بالا اغلب با هدف تغییر محاسبات طرف مقابل انجام میشود؛ یعنی ایجاد این تصور که هزینه هر اقدام تهاجمی بسیار سنگین خواهد بود. تجربههای گذشته نشان میدهد چنین آرایشی میتواند ابزار فشار دیپلماتیک نیز باشد، نه الزاماً مقدمه جنگ.
مطالعه بيشتر؛ احتمال جنگ ایران و آمریکا؛ بازی اعصاب آغاز شد؟
ریسک خطای محاسبه
با این حال، تراکم گسترده تجهیزات و نیروها همواره خطر «خطای محاسبه» را افزایش میدهد. در شرایطی که بازیگران متعددی در منطقه حضور دارند، یک برخورد محدود میتواند به زنجیرهای از واکنشها منجر شود. تفاوت امروز با ۲۰۰۳ در نبود اجماع بینالمللی برای جنگ گسترده و پیچیدگی بیشتر میدان است. بنابراین انتشار نیروهای آمریکا همزمان دو پیام متضاد دارد: آمادگی برای اقدام در صورت لزوم، و تلاش برای جلوگیری از درگیری از طریق بازدارندگی. پاسخ نهایی به این معادله، به تحولات هفتههای آینده بستگی خواهد داشت.
