فیلم جدید مرد عنکبوتی در حالی در آستانه اکران قرار گرفته که نام آن در برخی کشورهای عربی با بحثهایی درباره تحریم و پیشینه یکی از تهیهکنندگانش گره خورده است. محور اصلی این جنجال، آوی آراد، تهیهکننده باسابقه آثار مرتبط با اسپایدرمن است که سابقه خدمت در ارتش اسرائیل دارد و خود نیز از این پیشینه بهعنوان بخشی از زندگیاش یاد کرده است.
ماجرای مرد عنکبوتی چیست؟
در هفتههای اخیر، کاربران عرب در شبکههای اجتماعی بحثهایی را درباره فیلم جدید مرد عنکبوتی و ارتباط عوامل تولید آن با اسرائیل مطرح کردهاند. برخی کاربران خواستار تحریم فیلم شدهاند و حضور آوی آراد در پروژه را یکی از دلایل خود عنوان کردهاند. در لبنان نیز گزارشهایی درباره تأخیر یا مشکلات مربوط به اکران فیلم منتشر شده است.
با این حال، باید میان فراخوانهای کاربران در شبکههای اجتماعی و یک تصمیم رسمی برای ممنوعیت فیلم تفاوت قائل شد.
آوی آراد چه ارتباطی با اسرائیل دارد؟
آوی آراد از چهرههای باسابقه صنعت سرگرمی و یکی از تهیهکنندگان شناختهشده در دنیای مارول است. او در اسرائیل متولد شد و در سال ۱۹۶۵ به ارتش اسرائیل پیوست. آراد در جنگ ششروزه ۱۹۶۷ نیز حضور داشت و زخمی شد و سپس خدمت نظامی خود را به پایان رساند.
او بعدها به آمریکا رفت و به یکی از چهرههای مهم صنعت کمیک و سینمای ابرقهرمانی تبدیل شد و در تولید و توسعه آثار مرتبط با شخصیتهایی مانند اسپایدرمن نقش داشت.
چرا پیشینه نظامی آراد دوباره جنجالی شده است؟
دلیل اصلی بازگشت این موضوع به فضای عمومی، جنگ غزه و افزایش حساسیت نسبت به چهرهها و شرکتهایی است که ارتباطی با اسرائیل دارند.
آراد در سالهای اخیر نیز مواضع علنی درباره اسرائیل داشته است. همین موضوع باعث شده برخی کاربران، حضور او در تولید فیلمهای مرتبط با مرد عنکبوتی را دلیلی برای فراخوان به تحریم بدانند.
در شبکههای اجتماعی حتی پستهایی منتشر شده که از مخاطبان کشورهای عربی میخواهند فیلم جدید را تماشا نکنند. این بحث در برخی جوامع آنلاین عربی و طرفداران جنبش تحریم نیز بازتاب داشته است.
آیا مرد عنکبوتی رسماً تحریم شده است؟
اینجا یکی از مهمترین نکات ماجراست.
مرد عنکبوتی بهطور کلی و در همه کشورهای عربی تحریم نشده است. آنچه فعلاً دیده میشود، ترکیبی از فراخوانهای مردمی، بحثهای شبکههای اجتماعی و در برخی موارد تصمیمهای سینمایی یا نظارتی در کشورهای مشخص است.
حتی در گذشته نیز فیلمهای اسپایدرمن در کشورهای عربی به دلایل مختلف با محدودیت یا حذف از اکران روبهرو شدهاند؛ برای نمونه، فیلم Spider-Man: Across the Spider-Verse در سال ۲۰۲۳ در برخی بازارهای عربی از اکران کنار گذاشته شد، هرچند آن پرونده به موضوع دیگری مربوط بود.
بنابراین نمیتوان گفت که تمام کشورهای عربی تصمیم واحدی برای تحریم فیلم گرفتهاند.
آیا این نخستین جنجال سیاسی در دنیای مارول است؟
خیر.
مارول در سالهای اخیر بارها با بحثهای سیاسی درباره شخصیتها و عوامل تولید خود روبهرو شده است. یکی از نمونههای شناختهشده، شخصیت سابرا، مأمور اسرائیلی موساد در دنیای کمیک، بود که حضورش در فیلم Captain America: Brave New World واکنشهای متفاوتی در میان طرفداران ایجاد کرد. برخی گروهها آن را تبلیغی برای اسرائیل دانستند و خواستار تحریم فیلم شدند.
این موضوع نشان میدهد که مرز میان سرگرمی، سیاست و مناقشات خاورمیانه برای بخشی از مخاطبان دیگر چندان روشن نیست.
نکته جالب درباره خود اسپایدرمن
یک نکته مهم این است که نباید شخصیت مرد عنکبوتی را با دیدگاه سیاسی تهیهکنندگان یا بازیگران یکی دانست.
اسپایدرمن یک شخصیت داستانی است که در دهه ۱۹۶۰ توسط استن لی و استیو دیتکو خلق شد و در طول دههها میلیونها طرفدار در سراسر جهان پیدا کرده است.
حتی درباره هویت فرهنگی خود شخصیت نیز بحثهای مختلفی وجود داشته؛ برای مثال، اندرو گارفیلد که یکی از بازیگران نقش اسپایدرمن بوده، درباره ریشه یهودی شخصیت پیتر پارکر اظهارنظر کرده بود.
بنابراین، جنجال فعلی بیشتر درباره افراد و شرکتهای پشت تولید است، نه اینکه خود شخصیت داستانی موضع سیاسی مشخصی داشته باشد.
جنجال مرد عنکبوتی در سال ۲۰۲۶ بیش از آنکه فقط درباره یک فیلم ابرقهرمانی باشد، نشاندهنده ورود دوباره سیاست خاورمیانه به صنعت سرگرمی است. سابقه نظامی آوی آراد در اسرائیل و مواضع سیاسی او باعث شده برخی کاربران عرب خواستار تحریم فیلم شوند، اما این موضوع را نباید با یک تحریم رسمی و سراسری در جهان عرب اشتباه گرفت.
