اعتراضات معیشتی در ایران در ماههای اخیر از مطالبات کادر درمان و کارگران تا رانندگان و کارکنان بخشهای مختلف را دربر گرفته است؛ اما ریشه این نارضایتیها چیست؟
اعتراضات معیشتی در ایران از کجا آغاز میشود؟
اعتراضات معیشتی در ایران در بسیاری از موارد از مطالبات مشخص صنفی آغاز میشود؛ پرداخت حقوقهای معوق، اصلاح دستمزد، بهبود شرایط کاری، اجرای قوانین استخدامی و جبران هزینههای فزاینده زندگی از جمله خواستههایی هستند که در تجمعهای مختلف مطرح شدهاند.
در تیرماه ۱۴۰۵، گزارشهایی از تجمع همزمان کارگران، رانندگان و پرستاران در تهران و رشت منتشر شد. کارگران کارخانه ایرانبرک رشت از وضعیت شغلی، حقوقهای معوق و مشکلات بیمهای انتقاد داشتند. همزمان، رانندگان استیجاری در تهران خواستار تعیین تکلیف وضعیت استخدامی خود بودند و گروهی از پرستاران نیز درباره شرایط معیشتی، قوانین استخدامی و تعرفههای پرستاری اعتراض کردند.
این همزمانی به این معنا نیست که تمام این اعتراضها یک سازمان یا رهبری مشترک دارند؛ بلکه نشان میدهد مشکلات اقتصادی در بخشهای مختلف، مطالبات متفاوتی ایجاد کرده است.
کادر درمان؛ حقوقهای معوق و فشار کاری
یکی از گروههایی که بارها درباره وضعیت اقتصادی خود اعتراض کردهاند، پرستاران و سایر کارکنان نظام سلامت هستند.
در مرداد ۱۴۰۵، گزارشی درباره کادر درمان دانشگاه علوم پزشکی اهواز از وجود مطالبات پرداختنشده خبر داد. در این گزارش، تأخیر در پرداخت مطالبات پزشکان، پرستاران و کارکنان پشتیبان بهعنوان یکی از مشکلات اصلی مطرح شده است.
در نمونهای دیگر، کارکنان بیمارستان توحید سنندج در تیرماه ۱۴۰۵ تجمع کردند. به گفته کارکنان، مطالبات مربوط به تعرفههای خدمات درمانی حدود ۹ ماه پرداخت نشده بود و برخی مزایای قانونی مانند حق لباس و حق مسکن نیز بیش از دو سال و نیم با تأخیر مواجه شده بود.
این مشکلات در شرایطی مطرح میشود که گزارشهای منتشرشده درباره وضعیت پرستاران از فشار کاری، کمبود نیروی انسانی و کاهش قدرت خرید دستمزدها نیز حکایت دارد.
کارگران و حقوقهای معوق چه میگویند؟
اعتراضهای کارگری نیز بخش دیگری از این تصویر است. در ماههای اخیر، مطالبات مربوط به حقوقهای عقبافتاده، بیمه، امنیت شغلی و تعدیل نیرو در چندین بخش اقتصادی مطرح شده است.
گزارشهای تیرماه ۱۴۰۵ از ادامه اعتراضهای صنفی در کارخانهها و مجموعههای مختلف خبر میدهند. در برخی موارد، کارگران خواستار پرداخت دستمزد و مطالبات بیمهای خود و اجرای تعهدات قانونی کارفرمایان بودهاند.
برای بسیاری از این کارگران، مسئله تنها میزان دستمزد نیست؛ تأخیر طولانی در پرداخت نیز میتواند فشار اقتصادی بیشتری ایجاد کند، زیرا هزینههای روزمره مانند مسکن، خوراک، درمان و حملونقل بدون توجه به زمان پرداخت حقوق ادامه دارد.
رانندگان کامیون؛ اعتراض به هزینههای حملونقل
رانندگان کامیون نیز در سالهای اخیر بارها نسبت به شرایط اقتصادی و صنفی خود اعتراض کردهاند.
در اعتصاب گسترده کامیونداران در سال ۱۴۰۴، موضوعاتی مانند سهمیه سوخت، پایین بودن کرایهها، افزایش هزینه قطعات و لاستیک و جریمههای حملونقل از جمله مطالبات مطرحشده بود. این اعتصاب طبق گزارشها به شهرهای متعددی در سراسر ایران گسترش یافت.
افزایش هزینه نگهداری کامیون و کاهش قدرت خرید درآمد رانندگان میتواند مستقیماً بر اقتصاد این بخش تأثیر بگذارد؛ زیرا رانندگان برای ادامه فعالیت خود با هزینههایی مانند سوخت، لاستیک، تعمیرات و قطعات یدکی روبهرو هستند.
آیا اعتراضها به یک نارضایتی عمومی تبدیل شدهاند؟
تعدد اعتراضهای صنفی نشان میدهد فشار اقتصادی فقط به یک گروه اجتماعی محدود نیست. کادر درمان درباره دستمزد و مطالبات پرداختنشده اعتراض میکند، کارگران درباره حقوق و امنیت شغلی، و رانندگان درباره هزینههای فعالیت و درآمد خود.
با این حال، نباید همه این اعتراضها را یک حرکت واحد تلقی کرد. هر گروه مطالبات مشخص خود را دارد و دلایل اعتراضها نیز در بخشهای مختلف متفاوت است.
نقطه مشترک بسیاری از این اعتراضها، اما، مسئله معیشت و قدرت خرید است؛ موضوعی که میتواند مطالبات اقتصادی را به مسائل اجتماعی گستردهتر پیوند دهد.
چرا فاصله میان درآمد و هزینهها مهم است؟
وقتی دستمزد با سرعت افزایش هزینههای زندگی هماهنگ نباشد، حتی افزایش اسمی حقوق نیز لزوماً به معنای بهبود وضعیت معیشتی نیست.
برای کارکنانی که با تأخیر حقوق دریافت میکنند، این مسئله پیچیدهتر میشود. تأخیر در پرداخت میتواند بدهیهای خانوار را افزایش دهد و فشار بیشتری بر زندگی روزمره وارد کند.
از سوی دیگر، در مشاغلی مانند رانندگی کامیون، افزایش هزینههای عملیاتی مستقیماً درآمد واقعی را کاهش میدهد. به همین دلیل، اعتراضهای صنفی را نمیتوان بدون توجه به شرایط اقتصادی هر بخش بررسی کرد.
آینده اعتراضات معیشتی در ایران چه خواهد شد؟
ادامه اعتراضات معیشتی در ایران به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از وضعیت تورم و قدرت خرید گرفته تا نحوه پرداخت مطالبات و واکنش نهادهای مسئول به خواستههای صنفی.
اگر مطالبات پرداختنشده و مشکلات شغلی در بخشهای مختلف ادامه پیدا کند، احتمال شکلگیری تجمعهای صنفی جدید نیز وجود خواهد داشت. در مقابل، پرداخت معوقات و ایجاد تغییرات در شرایط کاری میتواند بخشی از این فشار را کاهش دهد.
مطالعه بيشتر : تخممرغباران نخستوزیر در پارلمان!
آنچه در حال حاضر روشن است، این است که اعتراضهای اقتصادی در ایران تنها به یک حرفه یا یک منطقه محدود نمانده و گروههای مختلف، هر کدام با مطالبات مشخص، درباره وضعیت معیشتی و شغلی خود اعتراض کردهاند.
در نهایت، پرسش اصلی این است: آیا پرداخت مطالبات و اصلاح شرایط اقتصادی میتواند موج اعتراضات صنفی را کاهش دهد، یا فشار معیشتی همچنان گروههای بیشتری را به اعتراض خواهد کشاند؟
