روابط ایران و کردستان عراق در روزهای اخیر بار دیگر خبرساز شده؛ از همکاریهای امنیتی و اقتصادی تا نقش اربیل در تحولات منطقهای و پیامرسانی میان تهران و واشنگتن.
چرا روابط ایران و کردستان عراق دوباره مهم شده است؟
روابط ایران و کردستان عراق در هفتههای اخیر وارد مرحلهای حساس شده است؛ بهویژه پس از تحولات امنیتی اخیر در اربیل و افزایش نگرانیها درباره نقش بازیگران منطقهای در شمال عراق.
در همین شرایط، مقامهای ایرانی تلاش کردهاند بر اهمیت حفظ ارتباط با اقلیم کردستان تأکید کنند. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، نیز پس از حمله به دفتر مسرور بارزانی، نخستوزیر اقلیم کردستان عراق، این حمله را محکوم کرد و گفت هیچ چیزی نمیتواند چنین اقدامی را توجیه کند. او همچنین از «دوستان کرد» ایران خواست نسبت به تلاشها برای ایجاد اختلاف میان همسایگان هوشیار باشند.
این موضع نشان میدهد که تهران، دستکم در سطح رسمی، نمیخواهد تنشهای امنیتی اخیر به روابط ایران و کردستان عراق آسیب بزند.
حمله به اربیل چه چیزی را تغییر داد؟
حمله پهپادی اخیر به دفتر مسرور بارزانی، یکی از مهمترین اتفاقاتی بود که بار دیگر حساسیت روابط تهران و اربیل را افزایش داد.
دولت عراق این حمله را محکوم کرد و نخستوزیر عراق در تماس تلفنی با بارزانی درباره این حادثه گفتوگو کرد.
اما اهمیت موضوع فقط به خود حمله محدود نمیشود. اقلیم کردستان عراق در سالهای گذشته بارها در مرکز اختلافات امنیتی میان ایران، عراق، آمریکا و گروههای مسلح منطقه قرار گرفته است.
به همین دلیل، هر حادثه امنیتی در اربیل میتواند مستقیماً بر روابط ایران و کردستان عراق تأثیر بگذارد و حتی به موضوعی فراتر از مرزهای عراق تبدیل شود.
تهران چه میخواهد؟
برای ایران، اقلیم کردستان عراق فقط یک همسایه غربی نیست.
مرز مشترک، ارتباطات تجاری، رفتوآمد مردم، مسائل امنیتی و حضور گروههای مخالف جمهوری اسلامی در مناطق نزدیک به مرز، همگی باعث شدهاند اربیل برای تهران اهمیت ویژهای داشته باشد.
در همین چارچوب، مقامهای ایرانی در ماههای اخیر بر تقویت هماهنگی امنیتی با اقلیم تأکید کردهاند. عراقچی در گفتوگویی با بافل طالبانی، رئیس اتحادیه میهنی کردستان عراق، بر توسعه روابط اقتصادی و تجاری، تقویت هماهنگی امنیتی در مرزهای مشترک و مقابله با تروریسم تأکید کرده بود.
این مسائل بخش مهمی از روابط ایران و کردستان عراق را تشکیل میدهد؛ رابطهای که همزمان ابعاد سیاسی، اقتصادی و امنیتی دارد.
اربیل چگونه میان تهران و واشنگتن قرار گرفت؟
یکی از مهمترین تحولات اخیر، مطرح شدن نقش نچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان عراق، در انتقال پیام میان ایران و آمریکا بود.
سخنگوی ریاست اقلیم کردستان تأیید کرده که بارزانی در جریان بحران اخیر نقش پیامرسان میان تهران و واشنگتن داشته است. پیشتر نیز گزارشهایی درباره تلاش او برای ایجاد کانالی میان دو طرف منتشر شده بود.
این تحول، اهمیت روابط ایران و کردستان عراق را از سطح روابط دوجانبه فراتر میبرد.
اگر اربیل بتواند در شرایطی که روابط تهران و واشنگتن پرتنش است، نقش ارتباطی یا میانجیگرانه ایفا کند، جایگاه سیاسی اقلیم در معادلات منطقهای میتواند افزایش پیدا کند.
اما همین نقش میتواند برای اربیل هزینههایی نیز داشته باشد؛ زیرا قرار گرفتن میان دو طرف متخاصم، همیشه با خطر فشار سیاسی و امنیتی همراه است.
آیا اقلیم کردستان به ایران نزدیک است یا آمریکا؟
پاسخ سادهای برای این سؤال وجود ندارد.
اقلیم کردستان عراق طی سالهای گذشته روابط نزدیکی با آمریکا داشته و حضور و حمایت واشنگتن برای امنیت اقلیم اهمیت زیادی داشته است. از سوی دیگر، کردستان عراق با ایران مرز مشترک دارد و روابط اقتصادی و تجاری گستردهای نیز میان دو طرف وجود دارد.
بنابراین، سیاست اربیل بیشتر بر حفظ تعادل میان بازیگران مختلف استوار است.
همین مسئله باعث شده روابط ایران و کردستان عراق همیشه ترکیبی از همکاری و اختلاف باشد.
تهران از یک سو به دنبال روابط اقتصادی و امنیتی با اقلیم است و از سوی دیگر، درباره فعالیت گروههای مخالف جمهوری اسلامی در نزدیکی مرزهای خود نگرانی دارد.
اربیل نیز تلاش میکند روابط خود با تهران را حفظ کند، بدون اینکه ارتباطاتش با واشنگتن و دیگر بازیگران منطقهای را از دست بدهد.
مطالعه بيشتر : تخممرغباران نخستوزیر در پارلمان!
اقتصاد؛ بخش کمتر دیدهشده روابط تهران و اربیل
وقتی درباره روابط ایران و کردستان عراق صحبت میشود، معمولاً مسائل امنیتی در مرکز توجه قرار میگیرد؛ اما اقتصاد نیز نقش مهمی دارد.
مرزهای مشترک ایران و اقلیم کردستان، مسیر مهمی برای تجارت و رفتوآمد میان دو طرف هستند. کالاهای ایرانی در بازارهای اقلیم حضور دارند و بخش قابلتوجهی از تعاملات اقتصادی دو طرف از مسیرهای مرزی انجام میشود.
برای اقلیم نیز روابط تجاری با ایران اهمیت دارد؛ بهخصوص در شرایطی که اقتصاد منطقه به ارتباط با همسایگان وابسته است.
به همین دلیل، حتی در دورههایی که اختلافات سیاسی افزایش یافته، منافع اقتصادی دو طرف همچنان عاملی برای حفظ کانالهای ارتباطی بوده است.
