در جنگ سودان، پهپادها فقط یک ابزار نظامی نیستند؛ شواهد میدانی از ورود تجهیزات ایرانی، از «مهاجر-۶» تا مهمات ضدزره «فتح»، از گسترش یک مسیر تسلیحاتی خبر میدهد.
پهپادهای ایران در سودان از کجا وارد جنگ شدند؟
پس از آغاز جنگ میان ارتش سودان و نیروهای پشتیبانی سریع در آوریل ۲۰۲۳، نقش پهپادها در میدان نبرد بهسرعت افزایش یافت. در همین دوره، ارتش سودان به سمت دریافت تجهیزات و پهپادهای خارجی حرکت کرد و ایران به یکی از تأمینکنندگان مهم تجهیزات هوایی بدون سرنشین برای نیروهای مسلح سودان تبدیل شد.
گزارشهای مبتنی بر تصاویر ماهوارهای و بررسیهای میدانی، حضور پهپاد ایرانی Mohajer-6 در پایگاه وادی سیدنا در نزدیکی خارطوم را تأیید کردهاند. دیدهشدن بقایای این پهپاد در سودان نیز از جمله شواهدی بود که ارتباط آن با ارتش سودان را تقویت کرد.
اتحادیه اروپا نیز در گزارش خود درباره وضعیت امنیتی سودان اعلام کرده که پس از ازسرگیری روابط تهران و خارطوم در اکتبر ۲۰۲۳، ایران کمکهای مادی از جمله پهپادهای مهاجر-۶ و ابابیل را در اختیار ارتش سودان قرار داده است.
مهاجر-۶ چرا مهم است؟
مهاجر-۶ یک پهپاد چندمنظوره ایرانی است که میتواند برای شناسایی، مراقبت و حمله مورد استفاده قرار گیرد.
بر اساس دادههای منتشرشده درباره این سامانه، برد آن میتواند تا حدود ۲ هزار کیلومتر و ظرفیت حمل مهمات آن تا حدود ۴۰ کیلوگرم باشد. این پهپاد قابلیت حمل مهمات هدایتشونده را نیز دارد.
همین ویژگی باعث شده ورود مهاجر-۶ برای ارتش سودان فقط به معنای اضافه شدن یک سلاح جدید نباشد؛ بلکه توانایی این نیرو برای شناسایی اهداف و اجرای حملات دقیقتر در فاصلههای دورتر را افزایش داده است.
تحلیل ACLED نیز میگوید ترکیب پهپادهای ایرانی مانند مهاجر-۶ و ابابیل با سامانههای ترکیهای و پاکستانی، توانایی ارتش سودان برای اجرای عملیات هوایی در چند جبهه را افزایش داده است.
یک پل هوایی میان ایران و پورتسودان؟
یکی از مهمترین بخشهای این پرونده، مسیر انتقال تجهیزات است.
بررسیهای منتشرشده درباره پروازها نشان میدهد از اواخر سال ۲۰۲۳، پروازهای باری میان ایران و پورتسودان افزایش یافتند. گزارشی از Washington Post بر اساس ارزیابیهای اطلاعاتی و شواهد تسلیحاتی، از پروازهایی خبر داده که از تهران به بندرعباس و سپس پورتسودان انجام میشدند.
یک گزارش پژوهشی درباره نقش ایران در سودان نیز میگوید دستکم ۹ پرواز باری میان ایران و سودان در فاصله دسامبر ۲۰۲۳ تا ژوئیه ۲۰۲۴ ثبت شده و در این مسیر، تجهیزاتی از جمله مهاجر-۶، ایستگاههای کنترل زمینی، توپخانه و سایر تجهیزات نظامی به سودان منتقل شدهاند.
در نتیجه، بحث درباره حمایت ایران تنها بر پایه یک تصویر از یک پهپاد نیست؛ بلکه مجموعهای از تصاویر ماهوارهای، بقایای تسلیحات، اطلاعات پروازی و گزارشهای اطلاعاتی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
«فتح» چه چیزی را درباره این مسیر نشان میدهد؟
تازهترین بخش قابل توجه این پرونده، انتشار تصاویری از نیروهای ارتش سودان با راکت ضدزره ایرانی PG-7AT1 «فتح» است.
در تصاویر منتشرشده، این مهمات برای استفاده با پرتابگرهای RPG دیده میشود و روی یکی از راکتها سال تولید ۲۰۲۵ ذکر شده است. این ادعا در منابع بازنشرشده مطرح شده و اصالت تصویر و محل دقیق ثبت آن باید با شواهد مستقل تکمیلی بررسی شود.
اگر تاریخ تولید و انتساب این مهمات تأیید شود، اهمیت آن در این است که میتواند نشانهای از تداوم تأمین تسلیحات ایرانی در سالهای اخیر باشد، نه صرفاً استفاده ارتش سودان از ذخایر قدیمی.
به بیان دیگر، پرونده از «وجود یک پهپاد ایرانی در سودان» فراتر میرود و به مجموعهای از تجهیزات با منشأ ایرانی میرسد.
نقش سپاه و واسطهها چقدر روشن است؟
درباره جزئیات دقیق نقش سپاه پاسداران، واسطهها و سازوکار آموزش نیروهای سودانی، باید میان اطلاعات تأییدشده و ادعاهای اطلاعاتی تفاوت گذاشت.
آنچه مستندتر است، وجود مسیرهای انتقال تجهیزات ایرانی و ارتباط آن با عادیسازی روابط تهران و خارطوم است. برخی گزارشها همچنین شرکتهای مرتبط با حملونقل هوایی ایران را در این مسیر مطرح کردهاند.
در مقابل، ادعاهای جدیدتر درباره ایجاد زیرساختهای آموزشی یا انتقال مستقیم تخصص پهپادی از سوی نیروهای همپیمان ایران، در همه موارد از سطح گزارشهای مستقل و قطعی فراتر نرفتهاند. بنابراین نمیتوان همه این ادعاها را بهعنوان واقعیت اثباتشده مطرح کرد.
ایران چه چیزی را در میدان جنگ تغییر داده است؟
ورود پهپادهای پیشرفتهتر، جنگ سودان را بیشتر به سمت جنگ هوایی و حملات دوربرد سوق داده است.
بررسیهای جدید درباره جنگ پهپادی سودان نشان میدهد هر دو طرف درگیری اکنون از انواع مختلف پهپاد برای شناسایی و حمله استفاده میکنند. ارتش سودان نیز از پهپادهای ایرانی، ترکیهای و دیگر سامانهها برای هدف قرار دادن نیروها و خطوط تدارکاتی رقیب استفاده میکند.
این تغییر اهمیت زیادی دارد؛ زیرا میدان نبرد دیگر تنها به درگیری مستقیم نیروهای زمینی محدود نیست. پهپادها میتوانند مسیرهای تدارکاتی، مواضع نظامی و زیرساختهای حیاتی را نیز در فاصلهای دورتر هدف قرار دهند.
هزینه این رقابت تسلیحاتی را چه کسی میدهد؟
جنگ سودان از آوریل ۲۰۲۳ تاکنون به یکی از شدیدترین بحرانهای انسانی جهان تبدیل شده و ورود سلاحهای جدید، چشمانداز پایان سریع درگیری را دشوارتر کرده است.
گزارشهای حقوق بشری نیز درباره استفاده از پهپادها و سایر تسلیحات خارجی در مناطق درگیری و خطرات آن برای غیرنظامیان هشدار دادهاند.
به همین دلیل، ماجرای پهپادهای ایران در سودان فقط داستان انتقال مهاجر-۶ یا یک محموله تسلیحاتی نیست؛ این پرونده تصویری از تبدیل شدن جنگ سودان به میدانی برای رقابت و انتقال فناوریهای نظامی خارجی ارائه میدهد؛ رقابتی که در نهایت، هزینه انسانی آن را مردم سودان پرداخت میکنند.
