تحقیقی تازه درباره جنگ غزه، پروندهای تکاندهنده را مطرح کرده است؛ سلاحهایی با اثرات حرارتی و فشاری شدید که بنا بر یافتههای این تحقیق، در مواردی اثری از پیکر قربانیان باقی نگذاشتهاند.
بمبهای ممنوعه در غزه چه اثری دارند؟
بر اساس تحقیق «المتبخرون» که در برنامه «للقصة بقية» شبکه الجزیره منتشر شد، گزارشهای دفاع مدنی، شهادت امدادگران و خانوادههای قربانیان از مواردی خبر میدهند که پس از حملات، با وجود ثبت نام افرادی که در ساختمانها حضور داشتند، پیکر برخی از آنها پیدا نشده است.
این تحقیق تعداد افرادی را که به گفته منابع میدانی، پیکرشان در محل حملات پیدا نشده ۲۸۴۲ نفر اعلام کرده است؛ رقمی که الجزیره آن را بر پایه گزارشهای دفاع مدنی و شهادتهای میدانی مطرح کرده است.
راز ناپدید شدن پیکرها چیست؟
تمرکز اصلی تحقیق بر مهمات حرارتی و ترموباریک است؛ تسلیحاتی که در هنگام انفجار، علاوه بر موج انفجار، حرارت بسیار شدیدی ایجاد میکنند.
بر اساس یافتههای ارائهشده در این تحقیق، برخی از این انفجارها میتوانند دمایی تا حدود ۳۵۰۰ درجه سانتیگراد ایجاد کنند و ترکیب حرارت و فشار بالا در محیطهای بسته میتواند آسیب بسیار شدیدی به بدن انسان وارد کند.
این مسئله بهویژه در ساختمانها و پناهگاههای بسته اهمیت دارد؛ جایی که موج فشار و حرارت میتواند در فضای محصور اثر شدیدتری داشته باشد.
چه سلاحهایی در این پرونده مطرح شدهاند؟
تحقیق الجزیره چند نوع مهمات ساخت آمریکا را نیز بررسی کرده است؛ از جمله MK-84، BLU-109 و GBU-39 و همچنین موشکهای هلفایر.
نکته مهم این است که مطرح شدن نام این مهمات به معنای اثبات استفاده از تکتک آنها در همه موارد نیست؛ بلکه تحقیق بر اساس شواهد میدانی و بررسی نوع انفجارها، آنها را در زمره مهماتی قرار داده که باید درباره استفاده احتمالیشان تحقیق شود.
وقتی خانوادهها حتی جسدی برای دفن ندارند
یکی از بخشهای تکاندهنده گزارش، روایت خانوادههایی است که پس از حملات، برای پیدا کردن اجساد عزیزانشان به بیمارستانها، سردخانهها و محلهای مختلف مراجعه کردهاند اما چیزی پیدا نکردهاند.
در یکی از روایتهای ارائهشده، پدری میگوید چهار فرزندش را در جریان یک حمله از دست داده و از بقایای آنها تنها آثار بسیار محدودی در محل باقی مانده بود. روایت دیگری نیز مربوط به مادری است که پس از حمله به مدرسه «التابعین» در غزه، برای یافتن پسرش سعد جستوجو کرد اما جسد او پیدا نشد.
این شهادتها نشان میدهد که مسئله فقط تعداد کشتهشدگان نیست؛ بلکه در برخی موارد، خانوادهها با نبود امکان شناسایی و حتی دفن پیکر قربانیان روبهرو شدهاند.
آیا استفاده از این سلاحها ممنوع است؟
اینجا باید میان دو موضوع تفاوت گذاشت. هر سلاح حرارتی یا هر بمب بزرگ بهطور مطلق و تحت هر شرایطی «سلاح ممنوع» محسوب نمیشود. مشروعیت استفاده از یک سلاح به نوع آن، شیوه استفاده، هدف و شرایط حمله نیز بستگی دارد.
با این حال، استفاده از سلاحهایی با آثار گسترده و غیرقابلکنترل در مناطق پرجمعیت میتواند پرسشهای جدی درباره اصول تفکیک اهداف نظامی از غیرنظامیان و تناسب در حملات ایجاد کند. تحقیق الجزیره نیز دقیقاً از همین زاویه، پیامدهای حقوقی استفاده از چنین مهماتی در مناطق مسکونی را بررسی کرده است.
اسرائیل پیشتر استفاده از برخی سلاحهای ممنوع را رد کرده است، در حالی که سازمانهایی مانند عفو بینالملل در گزارشهای مختلف، استفاده از برخی مهمات و تسلیحات خاص در غزه را مستند کردهاند.
چرا این پرونده مهم است؟
تحقیق «المتبخرون» بحثی فراتر از آمار تلفات ایجاد کرده است: سرنوشت قربانیانی که حتی پیکرشان برای شناسایی و دفن باقی نمانده است.
به همین دلیل، موضوع بمبهای ممنوعه در غزه تنها درباره قدرت تخریب یک سلاح نیست؛ بلکه درباره نوع مهماتی است که در محیطهای غیرنظامی استفاده میشوند، میزان تأثیر آنها بر انسانها و پرسشهای حقوقی و انسانی ناشی از این حملات است.
