یک فروند هواپیمای مسافربری در ارتفاع حدود ۳۶ هزار پایی، در حالی برای دقایقی بدون پاسخ از کابین به مسیر خود ادامه داد که دو خلبان همزمان خواب بودند و هواپیما از مسیر تعیینشده منحرف شده بود؛ حادثهای که میتوانست به فاجعهای مرگبار تبدیل شود، اما در نهایت با بیدارشدن خلبان اصلی و اصلاح مسیر، بدون تلفات پایان یافت.
کابین خلبان ناگهان بیپاسخ ماند
این حادثه مربوط به پرواز BTK6723 شرکت Batik Air اندونزی بود که در ۲۵ ژانویه ۲۰۲۴ از کنداری در جنوبشرقی سولاوسی به مقصد جاکارتا پرواز میکرد.
هواپیما یک ایرباس A320 بود و هنگام حادثه ۱۵۳ مسافر و چهار خدمه پرواز در آن حضور داشتند. هواپیما پس از رسیدن به ارتفاع کروز، در حال ادامه مسیر به سمت جاکارتا بود.
در این مرحله، خلبان اصلی که ۳۲ سال داشت، از کمکخلبان ۲۸ ساله خود اجازه گرفت برای مدتی استراحت کند. کمکخلبان مسئولیت کنترل پرواز را بر عهده گرفت و خلبان اصلی خوابید.
این بخش از ماجرا بهتنهایی اتفاقی غیرعادی محسوب نمیشود؛ زیرا در شرایط مشخص، استراحت کنترلشده خلبانان میتواند بخشی از مدیریت خستگی در پرواز باشد. مشکل زمانی آغاز شد که نفر دوم نیز بدون اینکه قصد استراحت داشته باشد، ناخواسته به خواب رفت.
۲۸ دقیقه سکوت در آسمان
کمکخلبان پیش از خواب با مرکز کنترل ترافیک هوایی جاکارتا ارتباط برقرار کرده بود. اما چند لحظه بعد، او نیز خوابش برد.
مرکز کنترل چندین بار تلاش کرد با کابین تماس بگیرد، اما هیچ پاسخی دریافت نکرد. حتی خلبانان هواپیماهای دیگر نیز برای برقراری ارتباط با پرواز تلاش کردند، اما کابین همچنان سکوت کرد.
در مجموع، ۲۸ دقیقه از آخرین ارتباط ثبتشده با کمکخلبان گذشت تا اینکه خلبان اصلی از خواب بیدار شد. او بلافاصله متوجه شد هواپیما دیگر در مسیر صحیح قرار ندارد و سپس دید که کمکخلبان نیز خواب است.
خلبان اصلی، کمکخلبان را بیدار کرد و تقریباً همزمان به تماس مرکز کنترل پاسخ داد.
هواپیما از مسیر خارج شده بود
مشکل اصلی این بود که هواپیما اگرچه همچنان تحت کنترل سامانه خلبان خودکار قرار داشت، اما در نتیجه نبود نظارت فعال خلبانان، از مسیر برنامهریزیشده منحرف شده بود.
طبق گزارش تحقیقات، خلبان اصلی پس از بیدارشدن متوجه این انحراف شد و مسیر هواپیما را اصلاح کرد. پرواز پس از برقراری دوباره ارتباط با مرکز کنترل، بدون حادثه دیگری ادامه پیدا کرد و در جاکارتا به سلامت فرود آمد. هیچیک از مسافران یا خدمه آسیب ندیدند.
چرا هر دو خلبان خواب بودند؟
تحقیقات نشان داد موضوع فقط یک خواب کوتاه و اتفاقی نبود، بلکه خستگی خلبانان یکی از عوامل مهم مورد بررسی قرار گرفت.
خلبان اصلی در جریان تحقیقات توضیح داده بود که به دلیل شرایط خانوادگی و مراقبت از دوقلوهای یکماهه خود، خواب کافی نداشته است. با این حال، هر دو خلبان پیش از پرواز معاینات پزشکی لازم را پشت سر گذاشته و از نظر مقررات برای پرواز واجد شرایط تشخیص داده شده بودند.
این مسئله اهمیت خستگی را در صنعت هوانوردی دوباره برجسته کرد؛ زیرا حتی زمانی که خلبان از نظر پزشکی سالم و آماده پرواز تشخیص داده میشود، کمبود خواب میتواند بر هوشیاری و عملکرد او تأثیر بگذارد.
واکنش شرکت هواپیمایی
پس از انتشار جزئیات حادثه، شرکت Batik Air اعلام کرد اقدامات لازم را برای جلوگیری از تکرار چنین اتفاقی انجام داده است. دو خلبان نیز بهطور موقت از پرواز تعلیق شدند.
مقامهای هوانوردی اندونزی نیز موضوع مدیریت خستگی خلبانان و نحوه نظارت بر پروازها را مورد بررسی قرار دادند. کمیته ملی ایمنی حملونقل اندونزی (KNKT) نیز توصیههایی برای تقویت رویههای ایمنی صادر کرد.
یک اشتباه که میتوانست فاجعه بسازد
ماجرای این پرواز یک نکته مهم درباره هوانوردی مدرن را نشان میدهد: خلبان خودکار میتواند هواپیما را در آسمان نگه دارد، اما نمیتواند جایگزین تصمیمگیری و نظارت انسانی شود.
در این حادثه، سامانههای هواپیما فعال بودند و هواپیما به پرواز ادامه داد؛ اما وقتی دو خلبان همزمان خواب بودند، هیچکس در کابین نبود که انحراف هواپیما از مسیر را بهموقع تشخیص دهد.
در نهایت، تنها ۲۸ دقیقه کافی بود تا هواپیما از مسیر تعیینشده فاصله بگیرد. خوشبختانه خلبان اصلی بیدار شد، وضعیت را تشخیص داد و مسیر اصلاح شد؛ اما این حادثه بار دیگر نشان داد که خستگی خلبانان میتواند حتی در یکی از مجهزترین هواپیماهای مسافربری، به یک خطر جدی برای صدها نفر تبدیل شود.
