بحران اقتصادی ایران هزاران مهاجر افغان را با کاهش ارزش پول، گرانی و کمبود کار روبه‌رو کرده و برخی خانواده‌ها را به بازگشت به افغانستان واداشته است.
بحران اقتصادی ایران زندگی مهاجران را تغییر داد
تشدید مشکلات اقتصادی در ایران اکنون فقط بر زندگی شهروندان ایرانی اثر نگذاشته، بلکه شرایط میلیون‌ها مهاجر افغان ساکن این کشور را نیز دشوارتر کرده است. گزارش رویترز از مناطق مرزی افغانستان نشان می‌دهد شماری از مهاجران افغان پس از ماه‌ها بیکاری، کاهش دستمزد واقعی و افزایش شدید هزینه‌های زندگی، ایران را ترک کرده و به افغانستان بازگشته‌اند.
برای بسیاری از این خانواده‌ها، ایران طی سال‌های گذشته مقصدی برای کار و کسب درآمد بود. اما کاهش ارزش ریال و افزایش قیمت کالاهای اساسی باعث شده درآمدهایی که پیش‌تر امکان تأمین هزینه‌های زندگی را فراهم می‌کرد، قدرت خرید بسیار کمتری داشته باشد.
بر اساس گزارش رویترز، برخی مهاجران گفته‌اند پس‌اندازهایشان که به ریال نگهداری می‌شد، بخش بزرگی از ارزش خود را از دست داده است. در نتیجه، ادامه زندگی در ایران برای برخی خانواده‌ها دیگر از نظر اقتصادی امکان‌پذیر نبوده است.
بحران اقتصادی ایران و سقوط قدرت خرید
یکی از مهم‌ترین عوامل این وضعیت، کاهش شدید ارزش پول ایران و افزایش قیمت کالاهاست. گزارش رویترز بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران می‌گوید قیمت‌های مصرف‌کننده نزدیک به ۹۰ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافته و تورم مواد غذایی حتی به حدود ۱۳۰ درصد رسیده است.
ACAPS نیز در گزارش سپتامبر خود اعلام کرده که تورم ایران در اوت ۲۰۲۶ به ۸۴ درصد رسیده و ارزش ریال به حدود دو میلیون ریال در برابر یک دلار کاهش یافته است. این نهاد همچنین از افزایش قابل توجه قیمت مواد غذایی و کاهش قدرت خرید خانوارها خبر داده است.
برای کارگران مهاجر، این شرایط اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا بسیاری از آنها به مشاغل روزمزد یا کم‌درآمد وابسته هستند. زمانی که قیمت مواد غذایی و مسکن با سرعت بیشتری از درآمد افزایش پیدا کند، حتی اشتغال نیز الزاماً به معنای توانایی تأمین هزینه‌های اولیه زندگی نیست.
رویترز گزارش داده که برخی مهاجران افغان از ماه‌ها بیکاری و ثابت ماندن دستمزدها در شرایط افزایش هزینه‌ها سخن گفته‌اند.
بازگشت افغان‌ها از ایران شدت گرفته است
بازگشت مهاجران افغان از ایران موضوع تازه‌ای نیست و عوامل مختلفی در آن نقش دارند. در سال‌های اخیر، اخراج و بازگشت اجباری مهاجران فاقد مدارک نیز بخش بزرگی از این جریان را تشکیل داده است.
با این حال، گزارش جدید رویترز به تغییر قابل توجهی در ترکیب بازگشت‌کنندگان اشاره می‌کند. در کنار مردان مجرد یا کارگران فاقد مدارک، اکنون زنان و خانواده‌های کامل نیز در میان افرادی دیده می‌شوند که ایران را ترک می‌کنند.
طبق داده‌های ارائه‌شده در این گزارش، بیش از دو میلیون افغان طی دو سال گذشته ایران را ترک کرده‌اند؛ بخش قابل توجهی از این افراد پیش از موج اخیر بحران اقتصادی، در نتیجه سیاست‌های اخراج یا فشار برای ترک کشور بازگشته بودند.
ACAPS نیز پیش‌تر درباره افزایش بازگشت افغان‌ها از ایران هشدار داده و تأکید کرده بود که ورود گسترده بازگشت‌کنندگان می‌تواند فشار بیشتری بر بازار کار و خدمات محدود افغانستان وارد کند.
بحران اقتصادی ایران انتخاب دشواری ایجاد کرده است
برای برخی خانواده‌های افغان، بازگشت به افغانستان به معنای ورود دوباره به شرایط اقتصادی و اجتماعی دشوار است. از سوی دیگر، ادامه زندگی در ایران نیز با هزینه‌های فزاینده و کاهش فرصت‌های شغلی همراه شده است.
این انتخاب برای زنان و دختران پیچیده‌تر است. گزارش رویترز می‌گوید برخی خانواده‌هایی که پس از بازگشت طالبان در سال ۲۰۲۱ در ایران مانده بودند، اکنون به دلیل مشکلات اقتصادی مجبور به بازگشت شده‌اند؛ در حالی که محدودیت‌های طالبان بر آموزش، اشتغال و رفت‌وآمد زنان همچنان پابرجاست.
در یکی از نمونه‌های مطرح‌شده در گزارش، خانواده‌ای که سال‌ها در ایران زندگی کرده بود، پس از بازگشت به افغانستان با بیکاری و شرایط دشوار مسکن روبه‌رو شده است. دختر نوجوان این خانواده نیز از دست دادن فرصت‌های آموزشی و زندگی قبلی خود در ایران ابراز ناراحتی کرده است.
فشار اقتصادی ایران به افغانستان هم منتقل می‌شود
پیامدهای بحران اقتصادی ایران تنها در داخل مرزهای ایران باقی نمی‌ماند. بازگشت گسترده مهاجران می‌تواند فشار بیشتری بر اقتصاد افغانستان وارد کند؛ کشوری که خود با بیکاری، فقر و محدودیت فرصت‌های شغلی روبه‌رو است.
ACAPS هشدار داده است که افزایش بازگشت از ایران می‌تواند درآمدهای ارسالی مهاجران به خانواده‌های داخل افغانستان را کاهش دهد. حواله‌های مالی مهاجران برای بسیاری از خانواده‌های افغان منبع مهمی برای تأمین غذا، درمان و آموزش محسوب می‌شود.
از طرف دیگر، بازگشت نیروی کار به معنای افزایش تعداد افرادی است که به دنبال شغل در افغانستان خواهند بود. اگر بازار کار نتواند این جمعیت را جذب کند، فشار اقتصادی بر خانواده‌های بازگشته بیشتر خواهد شد.
در نتیجه، بحران اقتصادی ایران یک مسئله محدود به مرزهای این کشور نیست. کاهش ارزش پول، تورم، کاهش اشتغال و دشوار شدن تأمین هزینه‌های زندگی، تصمیم مهاجران افغان برای ماندن یا بازگشت را تحت تأثیر قرار داده است؛ اما بازگشت نیز الزاماً به معنای رسیدن به شرایط بهتر نیست و می‌تواند چالش‌های اقتصادی و اجتماعی تازه‌ای برای خانواده‌های بازگشته ایجاد کند.
