با نزدیک شدن به اعتدال پاییزی، یک پدیده فضایی ارتباطات می‌تواند برای مدت کوتاهی دریافت برخی سیگنال‌های ماهواره‌ای را مختل یا ضعیف کند؛ اما علت آن چیزی نیست که در نگاه اول تصور می‌شود.
پدیده فضایی ارتباطات از کجا می‌آید؟
این پدیده که «تداخل خورشیدی» یا Sun Interference نام دارد، در دوره‌های نزدیک به اعتدال بهاری و پاییزی رخ می‌دهد. زمانی که خورشید، ماهواره و آنتن دریافت‌کننده روی زمین تقریباً در یک راستا قرار می‌گیرند، تشعشعات بسیار قوی خورشید می‌تواند وارد مسیر دریافت آنتن شود و نسبت سیگنال به نویز را کاهش دهد.
در نتیجه، سیگنال ماهواره‌ای ممکن است برای مدت کوتاهی ضعیف شود یا حتی انتقال اطلاعات در برخی سامانه‌ها به‌طور موقت قطع شود. این اتفاق یک پدیده شناخته‌شده در ارتباطات ماهواره‌ای است و ارتباطی با حمله سایبری یا خرابی ناگهانی ماهواره ندارد.
چرا پاییز زمان مهمی است؟
اعتدال پاییزی یکی از دو دوره‌ای است که شرایط هندسی لازم برای ایجاد این تداخل بیشتر می‌شود. در این زمان، موقعیت ظاهری خورشید نسبت به ماهواره‌های زمین‌ثابت و ایستگاه‌های زمینی به گونه‌ای تغییر می‌کند که احتمال قرار گرفتن آنها در یک خط افزایش می‌یابد.
مرکز هواشناسی ژاپن نیز برای پاییز ۲۰۲۶ اعلام کرده است که ماهواره مخابراتی JCSAT-2B در فصل اعتدال پاییزی تحت تأثیر تداخل خورشیدی قرار خواهد گرفت. این مرکز توضیح داده که تشعشعات خورشید می‌تواند باعث افت کیفیت یا اختلال در ارتباط میان ماهواره و ایستگاه دریافت‌کننده شود.
بنابراین، موضوع تنها یک احتمال نظری نیست و مراکز ماهواره‌ای از قبل زمان‌های احتمالی این اختلال را محاسبه و برای آن برنامه‌ریزی می‌کنند.
آیا اینترنت و تلویزیون هم ممکن است تحت تأثیر قرار بگیرند؟
اثر این پدیده به نوع سامانه، فرکانس مورد استفاده، موقعیت ماهواره و محل آنتن زمینی بستگی دارد. به همین دلیل نمی‌توان گفت تمام ارتباطات ماهواره‌ای یا اینترنت در سراسر جهان هم‌زمان دچار مشکل خواهند شد.
در برخی سامانه‌ها، افت سیگنال می‌تواند خود را به شکل کاهش کیفیت تصویر، اختلال در دریافت داده یا قطع کوتاه‌مدت ارتباط نشان دهد. در سامانه‌های حرفه‌ای نیز اپراتورها می‌توانند با اطلاع قبلی، زمان‌های احتمالی اختلال را در برنامه عملیاتی خود لحاظ کنند.
مرکز هواشناسی ژاپن برای همین منظور هشدارهای عملیاتی مربوط به تداخل خورشیدی را منتشر می‌کند تا کاربران سامانه‌های ماهواره‌ای از زمان‌های احتمالی کاهش کیفیت ارتباط مطلع باشند.
خورشید این بار ماهواره‌ها را هدف نگرفته است
یکی از نکات مهم درباره این پدیده، تفاوت آن با طوفان خورشیدی است. تداخل خورشیدی ناشی از قرار گرفتن خورشید در مسیر دریافت آنتن و ورود نویز خورشیدی قدرتمند به سیستم دریافت است؛ بنابراین نباید هر اختلال ماهواره‌ای در این دوره را به وقوع یک طوفان خورشیدی یا انفجار در سطح خورشید نسبت داد.
گزارش‌های فنی مرکز هواشناسی ژاپن نیز این پدیده را به موقعیت هندسی خورشید، ماهواره و ایستگاه زمینی مرتبط می‌دانند.
البته فعالیت خورشید می‌تواند به شکل‌های دیگری نیز روی سامانه‌های فضایی و ارتباطات اثر بگذارد؛ اما «تداخل خورشیدی فصلی» یک پدیده مشخص و قابل پیش‌بینی است.
چرا این اتفاق از قبل قابل پیش‌بینی است؟
برخلاف بسیاری از اختلالات ارتباطی، این پدیده کاملاً تصادفی نیست. موقعیت خورشید و ماهواره‌ها قابل محاسبه است و اپراتورها می‌توانند زمان‌هایی را که خورشید از دید آنتن زمینی در نزدیکی مسیر ماهواره قرار می‌گیرد، پیش‌بینی کنند.
همین قابلیت پیش‌بینی باعث شده مراکز ماهواره‌ای بتوانند زمان‌های احتمالی اختلال را از قبل اعلام کنند. مرکز هواشناسی ژاپن نیز در اطلاعیه مربوط به سال ۲۰۲۶، وقوع این وضعیت برای JCSAT-2B را در فصل اعتدال پاییزی اعلام کرده است.
در نتیجه، اگر در روزهای نزدیک به اعتدال پاییزی اختلال کوتاهی در برخی ارتباطات ماهواره‌ای مشاهده شود، لزوماً به معنای خرابی تجهیزات، حمله سایبری یا یک حادثه غیرعادی در فضا نیست؛ گاهی خود خورشید، برای چند دقیقه در روز، می‌تواند مسیر دریافت یک سیگنال را تحت تأثیر قرار دهد.
