دلار در بازار آزاد ایران بار دیگر رکورد زد و عبور نرخ از ۲۵۰ هزار تومان، پرسش قیمت دلار چرا جهش کرد را به یکی از بحث‌های اصلی بازار تبدیل کرده است.
قیمت دلار چرا جهش کرد؟
دلار در معاملات روز سه‌شنبه ۲۹ سپتامبر در بازار آزاد ایران از مرز ۲۵۰ هزار تومان عبور کرد. گزارش‌های بازار نشان می‌دهد نرخ دلار در پایان معاملات به حدود ۲۴۰ هزار و ۵۰۰ تومان نیز رسیده بود و نسبت به روز قبل افزایش داشت.
این حرکت در حالی اتفاق افتاد که ارزش ریال طی ماه‌های اخیر روند نزولی شدیدی داشته است. بر اساس گزارش آسوشیتدپرس، ریال در ۲۹ سپتامبر از مرز ۲.۵ میلیون ریال برای هر دلار عبور کرد و به پایین‌ترین سطح ثبت‌شده خود رسید.
بنابراین، جهش اخیر را نمی‌توان تنها یک نوسان روزانه دانست؛ بازار ارز ایران در هفته‌های گذشته بارها با ثبت کف‌های جدید روبه‌رو شده است.
بازار آزاد به چه عددی رسید؟
تفاوت میان نرخ‌های رسمی و بازار آزاد در ایران اهمیت زیادی دارد. بانک مرکزی برای ۲۹ سپتامبر نرخ رسمی دلار را حدود یک میلیون و ۷۳۶ هزار ریال اعلام کرده بود؛ در حالی که نرخ بازار آزاد در همان روز بسیار بالاتر بود.
گزارش‌های بازار آزاد همچنین از افزایش قیمت سایر ارزها خبر می‌دهند. یورو در بازار آزاد به حدود ۲۷۷ هزار تومان و پوند به حدود ۳۲۳ هزار تومان رسید. همزمان قیمت سکه امامی نیز از ۲۴۹ میلیون تومان عبور کرد.
این اختلاف نشان می‌دهد که برای بررسی وضعیت واقعی معاملات ارزی، باید مشخص کرد درباره کدام نرخ صحبت می‌شود؛ نرخ رسمی، سامانه‌های تجاری یا بازار آزاد.
تحریم‌ها چه اثری بر بازار دارند؟
تحریم‌های آمریکا همچنان یکی از عوامل مهم محدودکننده اقتصاد ایران هستند. طی روزهای اخیر نیز واشنگتن تحریم‌های تازه‌ای علیه افراد و نهادهای مرتبط با شبکه تأمین تسلیحات ایران اعمال کرده است.
محدودیت در دسترسی به ارز خارجی، دشواری انتقال پول و کاهش ظرفیت تجارت بین‌المللی می‌تواند فشار بر بازار ارز را افزایش دهد. با این حال، نمی‌توان جهش یک روز مشخص را تنها به یک تحریم نسبت داد؛ نرخ ارز معمولاً نتیجه مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی و سیاسی است.
از سوی دیگر، افزایش نااطمینانی درباره آینده روابط ایران با آمریکا نیز می‌تواند بر رفتار معامله‌گران اثر بگذارد. گزارش‌های اخیر از ادامه تلاش‌ها برای مذاکره غیرمستقیم میان دو طرف حکایت دارد، اما همزمان اختلاف‌ها بر سر تحریم‌ها و مسائل منطقه‌ای ادامه دارد.
جنگ و بازار ارز ایران
شرایط منطقه‌ای نیز در هفته‌های اخیر به یکی از متغیرهای مهم بازار تبدیل شده است. آسوشیتدپرس گزارش داده که درگیری‌های ادامه‌دار در خاورمیانه و فشارهای اقتصادی ناشی از آن، بر ثبات اقتصادی ایران تأثیر گذاشته است.
افزایش قیمت انرژی، اختلال در تجارت منطقه‌ای و نگرانی درباره مسیرهای حمل‌ونقل می‌تواند هزینه واردات را افزایش دهد و فشار بیشتری بر اقتصاد وارد کند.
در چنین شرایطی، فعالان بازار ارز معمولاً علاوه بر داده‌های اقتصادی، اخبار سیاسی و امنیتی را نیز به‌دقت دنبال می‌کنند. همین موضوع باعث می‌شود بازار در برابر اخبار جدید حساس‌تر شود.
جهش دلار چه اثری روی طلا دارد؟
افزایش دلار در ایران همزمان با رشد قیمت طلا و سکه اتفاق افتاده است. گزارش ایران اینترنشنال نشان می‌دهد قیمت سکه امامی در ۲۹ سپتامبر از ۲۴۹ میلیون تومان عبور کرد.
دلیل این ارتباط تا حد زیادی به ساختار قیمت‌گذاری طلا در ایران مربوط می‌شود. قیمت طلای داخلی علاوه بر قیمت جهانی طلا، تحت تأثیر نرخ دلار نیز قرار دارد. بنابراین افزایش نرخ ارز می‌تواند حتی در شرایطی که قیمت جهانی طلا تغییر زیادی نکرده باشد، قیمت طلا و سکه در داخل ایران را بالا ببرد.
البته عوامل دیگری مانند حباب سکه، تقاضای داخلی و قیمت جهانی طلا نیز در تعیین قیمت نهایی نقش دارند.
آیا دلار باز هم گران‌تر می‌شود؟
پیش‌بینی قطعی مسیر دلار در شرایط فعلی امکان‌پذیر نیست. بازار ارز ایران به متغیرهای متعددی از جمله سیاست‌های ارزی دولت و بانک مرکزی، میزان دسترسی به ارز، تورم، تحریم‌ها و تحولات سیاسی وابسته است.
از سوی دیگر، رسیدن دلار به سطوح جدید می‌تواند فشار بیشتری بر قیمت کالاهای وارداتی و هزینه تولید ایجاد کند؛ موضوعی که در صورت ادامه کاهش ارزش ریال، می‌تواند پیامدهای گسترده‌تری برای قدرت خرید خانوارها داشته باشد.
بنابراین پاسخ به پرسش قیمت دلار چرا جهش کرد را نمی‌توان در یک عامل خلاصه کرد. رکوردشکنی اخیر حاصل هم‌زمانی فشارهای اقتصادی، محدودیت‌های خارجی، نااطمینانی سیاسی و کاهش ارزش ریال است؛ در حالی که اختلاف چشمگیر میان نرخ رسمی و بازار آزاد نیز همچنان یکی از ویژگی‌های مهم بازار ارز ایران محسوب می‌شود.
