اظهارات تازه عبدالناصر همتی درباره بازار ارز دوباره توجه‌ها را جلب کرده؛ اما آینده قیمت دلار ایران پس از این صحبت‌ها به کدام سمت می‌رود؟
قیمت دلار ایران چرا دوباره خبرساز شد؟
عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی، شامگاه سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵ در یک گفت‌وگوی تلویزیونی درباره وضعیت بازار ارز، تورم و سیاست‌های پولی کشور توضیح داد. مهم‌ترین بخش سخنان او درباره نرخ فعلی دلار بود؛ نرخی که در ماه‌های اخیر به یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های اقتصادی مردم ایران تبدیل شده است.
همتی گفت بانک مرکزی ارز کافی در اختیار دارد و برای مدیریت بازار و جلوگیری از افزایش بیشتر نرخ ارز برنامه دارد. او همچنین تأکید کرد که بانک مرکزی به دنبال تعیین یک کف مصنوعی برای بازار نیست و هدف اصلی، ایجاد ثبات در بازار ارز است.
اظهارات رئیس بانک مرکزی در شرایطی مطرح می‌شود که گزارش‌های بازار آزاد نشان می‌دهد دلار در روزهای اخیر در محدوده بالای ۲۶۰ هزار تومان معامله شده است. برخی گزارش‌های اقتصادی، نرخ معاملات روز سه‌شنبه را حدود ۲۶۷ هزار تومان اعلام کرده‌اند.
همتی گفت نرخ دلار پایدار نیست
یکی از مهم‌ترین جملات همتی این بود که نرخ فعلی دلار را نمی‌توان یک نرخ پایدار در بازار دانست. او در عین حال گفت بانک مرکزی برای کنترل بازار ارز ابزارهای لازم را در اختیار دارد و عرضه ارز ادامه خواهد داشت.
این اظهارات از این جهت اهمیت دارد که نرخ ارز در اقتصاد ایران تنها روی معاملات ارزی تأثیر نمی‌گذارد. قیمت کالاهای وارداتی، مواد اولیه، دارو، هزینه تولید و حتی انتظارات تورمی نیز تا حد زیادی تحت تأثیر تغییرات بازار ارز قرار دارند.
همتی اعلام کرد بانک مرکزی از ابتدای سال حدود ۲۴.۹ میلیارد دلار ارز تأمین کرده است. به گفته او، تأمین ارز کالاهای اساسی، دارو، نیازهای معیشتی و مواد اولیه کارخانه‌ها همچنان در اولویت قرار دارد.
بنابراین، سیاست بانک مرکزی فقط به کنترل عدد دلار در بازار آزاد محدود نمی‌شود و بخش مهمی از برنامه اعلام‌شده به تأمین ارز مورد نیاز واردکنندگان مربوط است.
آیا بانک مرکزی می‌تواند بازار ارز را کنترل کند؟
همتی تأکید کرد که بانک مرکزی به دنبال «کف‌سازی» برای قیمت دلار نیست، بلکه هدف آن ایجاد ثبات در بازار است. این تفاوت از نظر سیاست پولی اهمیت دارد.
کف‌سازی به معنای تلاش برای جلوگیری از پایین‌تر یا بالاتر رفتن نرخ در یک محدوده مشخص است، در حالی که ثبات بازار می‌تواند به معنای کاهش نوسانات شدید و ایجاد شرایط قابل پیش‌بینی‌تر برای فعالان اقتصادی باشد.
رئیس بانک مرکزی همچنین از کاهش سرعت رشد نقدینگی خبر داد. طبق آماری که او ارائه کرد، رشد نقدینگی در شهریورماه به ۱.۳ درصد رسیده و بانک مرکزی تلاش کرده روند افزایش نقدینگی را کنترل کند.
با این حال، کاهش سرعت رشد نقدینگی به‌تنهایی به معنای پایان فشارهای تورمی نیست. حتی گزارش‌های اقتصادی منتشرشده درباره وضعیت پولی کشور تأکید دارند که تورم همچنان در سطح بسیار بالایی قرار دارد.
تورم چه ارتباطی با دلار دارد؟
رابطه میان نرخ ارز و تورم در اقتصاد ایران پیچیده است. افزایش قیمت دلار می‌تواند هزینه واردات و مواد اولیه را افزایش دهد و این افزایش هزینه در نهایت به قیمت کالاها و خدمات منتقل شود.
از طرف دیگر، تورم بالا نیز می‌تواند تقاضا برای ارز و دارایی‌های جایگزین ریال را افزایش دهد. به همین دلیل، کنترل بازار ارز بدون کنترل عوامل پولی و مالی اقتصاد بسیار دشوار است.
همتی در صحبت‌های خود گفت یکی از اهداف اصلی بانک مرکزی در نیمه نخست سال، کنترل تورم و تأمین کالاهای ضروری بوده است. او همچنین ادعا کرد اقداماتی که بانک مرکزی برای کنترل تورم انجام داده، به نتایجی منجر شده است.
با این حال، اینکه این سیاست‌ها در ماه‌های آینده چه اثری بر قدرت خرید خانوارها و قیمت کالاها خواهد گذاشت، موضوعی است که تنها با انتشار داده‌های جدید اقتصادی می‌توان درباره آن قضاوت کرد.
آیا دلار باز هم گران می‌شود؟
اظهارات همتی به‌تنهایی نمی‌تواند مسیر آینده دلار را مشخص کند. نرخ ارز در ایران تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل قرار دارد؛ از میزان عرضه و تقاضای ارز گرفته تا وضعیت تجارت خارجی، درآمدهای ارزی، سیاست‌های بانک مرکزی، تورم، تحولات سیاسی و انتظارات فعالان بازار.
به همین دلیل، وعده عرضه ارز یا اعلام وجود ذخایر ارزی لزوماً به معنای کاهش فوری نرخ دلار نیست. اثر سیاست‌های بانک مرکزی زمانی مشخص‌تر خواهد شد که داده‌های بازار در روزها و هفته‌های آینده نشان دهد آیا نوسانات کاهش یافته یا نه.
از سوی دیگر، همتی گفته است بانک مرکزی برای کنترل بازار ارز برنامه دارد و تأمین ارز نیز ادامه خواهد داشت.
در نهایت، پیام اصلی سخنان رئیس بانک مرکزی این است که دولت قصد ندارد صرفاً با تعیین یک قیمت دستوری بازار ارز را مدیریت کند و تمرکز رسمی بر ثبات بازار، کنترل تورم و تأمین ارز مورد نیاز اقتصاد قرار گرفته است.
اما برای میلیون‌ها ایرانی، سؤال اصلی همچنان پابرجاست: آیا این سیاست‌ها می‌توانند فشار بازار ارز را کاهش دهند و مسیر قیمت دلار ایران را از جهش‌های شدید دور کنند؟ پاسخ این پرسش به عملکرد واقعی بازار در هفته‌های آینده و نه فقط اظهارات مقام‌های اقتصادی بستگی خواهد داشت.
