بحران سیاسی پاکستان با اعلام وضعیت اضطراری در ایالت خیبر پختونخوا تشدید شد؛ تصمیمی که دولت محلی حزب عمران خان را از قدرت کنار زد و اختلاف اسلام‌آباد با مخالفان را افزایش داد.
بحران سیاسی پاکستان چگونه وارد مرحله تازه‌ای شد؟
در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶، آصف علی زرداری، رئیس‌جمهور پاکستان، با تأیید پیشنهاد دولت فدرال، وضعیت اضطراری را در ایالت خیبر پختونخوا اعلام کرد. این تصمیم عملاً اختیارات دولت محلی تحت رهبری حزب تحریک انصاف پاکستان، معروف به PTI، را متوقف کرد؛ حزبی که عمران خان، نخست‌وزیر پیشین و زندانی این کشور، رهبری سیاسی آن را بر عهده دارد.
دولت فدرال به ریاست شهباز شریف، دلیل این اقدام را ناتوانی دولت ایالتی در مقابله با افزایش فعالیت گروه‌های مسلح و تهدیدهای امنیتی در منطقه اعلام کرده است. خیبر پختونخوا در شمال غرب پاکستان و در مجاورت افغانستان قرار دارد و طی سال‌های اخیر با حملات گروه‌های مسلح، به‌ویژه تحریک طالبان پاکستان، روبه‌رو بوده است.
بر اساس اعلام مقام‌های پاکستانی، اختیارات دولت ایالتی به ساختار تحت نظارت فرماندار منتقل شده و یک شورای مشورتی ۱۱ نفره برای اداره امور تشکیل شده است. این تغییر به معنای کنار رفتن عملی دولت منتخب PTI از مدیریت ایالت است؛ اقدامی که مناقشه بر سر حدود اختیارات دولت مرکزی و استقلال حکومت‌های ایالتی را دوباره به مرکز توجه آورده است.
چرا دولت عمران خان از قدرت کنار گذاشته شد؟
دولت فدرال پاکستان استدلال می‌کند که افزایش تهدیدهای امنیتی، هماهنگی ناکافی در مبارزه با گروه‌های مسلح و عملکرد دولت ایالتی، مداخله مستقیم اسلام‌آباد را ضروری کرده است. مقام‌های دولتی همچنین PTI را به همکاری ناکافی در عملیات ضدتروریستی متهم می‌کنند؛ اتهامی که حزب عمران خان آن را رد می‌کند.
در مقابل، رهبران PTI می‌گویند دولت مرکزی منابع و حمایت لازم را برای مقابله با ناامنی در اختیار ایالت قرار نداده است. این حزب همچنین اقدام اخیر را تلاشی برای تضعیف قدرت سیاسی خود و محدود کردن اختیارات دولت منتخب می‌داند. بنابراین، اختلاف کنونی تنها درباره شیوه مدیریت امنیت نیست، بلکه به رقابت گسترده‌تر میان دولت فدرال و یکی از مهم‌ترین نیروهای مخالف پاکستان مربوط می‌شود.
زمان اعلام وضعیت اضطراری نیز اهمیت سیاسی دارد. این تصمیم در شرایطی گرفته شد که حامیان عمران خان برای برگزاری راهپیمایی به سوی اسلام‌آباد و مطالبه آزادی او آماده می‌شدند. در چنین فضایی، کنار گذاشتن دولت ایالتی PTI می‌تواند تنش میان مخالفان و دولت مرکزی را افزایش دهد و احتمال اعتراض‌های تازه را بالا ببرد.
بحران سیاسی پاکستان چه ارتباطی با عمران خان دارد؟
عمران خان از سال ۲۰۲۳ در زندان به سر می‌برد و حزب او همچنان یکی از نیروهای مهم سیاسی کشور محسوب می‌شود. با وجود محدودیت‌های قضایی و سیاسی، PTI پایگاه قابل‌توجهی از هواداران دارد و خیبر پختونخوا یکی از مهم‌ترین مراکز قدرت این حزب به شمار می‌رود.
از این منظر، تعلیق دولت ایالتی ضربه‌ای سیاسی به PTI محسوب می‌شود؛ زیرا این حزب یکی از معدود مراکز مهم قدرت اجرایی خود را از دست داده است. در عین حال، این اقدام ممکن است به تقویت روایت مخالفان کمک کند که معتقدند دولت مرکزی به جای رقابت سیاسی، از ابزارهای اداری و امنیتی برای محدود کردن رقیب استفاده می‌کند.
با این حال، ارزیابی پیامدهای تصمیم اخیر به واکنش نهادهای قانونی، موضع ارتش و رفتار رهبران PTI بستگی دارد. اگر حزب به اعتراض‌های خیابانی روی بیاورد، دولت مرکزی ممکن است با استناد به ضرورت حفظ نظم عمومی محدودیت‌های بیشتری اعمال کند. چنین روندی می‌تواند فضای سیاسی را بسته‌تر و اختلاف‌ها را عمیق‌تر کند.
آیا پاکستان به سمت رویارویی تازه می‌رود؟
پیامد فوری این تصمیم، افزایش تنش میان اسلام‌آباد و حزب عمران خان است. دولت فدرال می‌گوید مداخله برای بازگرداندن امنیت ضروری بوده، اما مخالفان آن را اقدامی علیه حق رأی و خودمختاری ایالتی توصیف می‌کنند. این دو روایت متضاد نشان می‌دهد که حتی اگر هدف اعلام‌شده مقابله با ناامنی باشد، مشروعیت سیاسی تصمیم همچنان محل اختلاف خواهد بود.
یکی از خطرهای اصلی، پیوند خوردن بحران امنیتی با رقابت سیاسی است. اگر اقدامات ضدتروریستی به موضوعی برای تقابل حزبی تبدیل شود، هماهنگی میان نهادهای محلی و فدرال دشوارتر خواهد شد. از سوی دیگر، اعتراض‌های گسترده یا بازداشت‌های تازه می‌تواند دامنه بحران را از خیبر پختونخوا به پایتخت و دیگر شهرهای پاکستان گسترش دهد.
در نهایت، آینده بحران سیاسی پاکستان به چند عامل بستگی دارد: وضعیت امنیتی در مناطق مرزی، واکنش PTI به از دست دادن دولت ایالتی، نحوه اجرای وضعیت اضطراری و امکان گفت‌وگو میان دولت و مخالفان. اگر راهی برای کاهش تنش پیدا نشود، این تصمیم ممکن است به مرحله تازه‌ای از بی‌ثباتی سیاسی منجر شود. اما در حال حاضر، نمی‌توان با قطعیت گفت که پاکستان وارد رویارویی سراسری خواهد شد؛ آنچه روشن است، عمیق‌تر شدن اختلاف میان دولت فدرال و حزب عمران خان است.
