اسرار محمد ضیف پس از انتشار تصاویر و اسناد نادر الجزیره دوباره خبرساز شده است؛ اما این فیلم‌ها و اسناد درباره جلسات محرمانه پیش از حمله ۷ اکتبر چه چیزی را آشکار می‌کنند؟
اسرار محمد ضیف در تصاویر منتشرشده چه بود؟
شبکه الجزیره در ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶، در برنامه تحقیقی «ما خفی اعظم»، مجموعه‌ای از تصاویر ویدیویی، فایل‌های صوتی و اسناد را منتشر کرد که به گفته این شبکه، بخش‌هایی از زندگی و فعالیت‌های نظامی محمد ضیف، فرمانده پیشین شاخه نظامی حماس، را برای نخستین بار به نمایش می‌گذارند.
در میان این تصاویر، صحنه‌هایی از جلسات ضیف با شماری از فرماندهان ارشد گردان‌های قسام دیده می‌شود. برخی از این نشست‌ها در مکان‌هایی زیرزمینی برگزار شده‌اند و چهره‌هایی مانند یحیی سنوار، مروان عیسی و اسماعیل هنیه نیز در بخش‌هایی از تصاویر آرشیوی حضور دارند.
یکی از بخش‌های قابل توجه برنامه، نمایش تصاویری از ضیف در کنار سنوار و هنیه در یک کارگاه تولید موشک است. این تصاویر به گفته الجزیره، بخشی از آرشیوی هستند که برای تهیه این مستند در اختیار شبکه قرار گرفته‌اند.
انتشار این مواد بار دیگر توجه رسانه‌ها را به شخصیتی جلب کرده است که سال‌ها به دلیل حضور محدود در برابر دوربین و پنهان ماندن محل فعالیتش، اطلاعات تصویری اندکی از او در دسترس عموم قرار داشت.
اسناد محرمانه چه زمانی از طرح حمله ۷ اکتبر خبر می‌دهند؟
مهم‌ترین بخش مستند الجزیره، اسنادی است که به جلسات فرماندهی نظامی حماس در ماه‌های پیش از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ مربوط می‌شوند.
یکی از این اسناد به جلسه‌ای در فوریه ۲۰۲۳ بازمی‌گردد؛ جلسه‌ای که در آن، بنا بر روایت برنامه، درباره آماده‌سازی یک عملیات گسترده و شرایط سیاسی و امنیتی مرتبط با آن بحث شده است. در متن ارائه‌شده، موضوعاتی مانند تحولات مسجدالاقصی و وضعیت زندانیان فلسطینی نیز مطرح شده‌اند.
نکته قابل توجه این است که طبق محتوای نمایش‌داده‌شده، احتمال کنار گذاشتن یا لغو طرح در صورت تغییر شرایط نیز مورد بحث قرار گرفته بود. این موضوع پرسش‌هایی درباره روند تصمیم‌گیری در ماه‌های پیش از حمله و عواملی که می‌توانستند بر اجرای آن تأثیر بگذارند، ایجاد می‌کند.
اما سند دیگری که به جلسه ۵ اکتبر ۲۰۲۳ مربوط است، اهمیت بیشتری دارد. الجزیره این مدرک را دستور عملیاتی منتسب به محمد ضیف معرفی کرد که بر اساس آن، تصمیم نهایی برای اجرای حمله دو روز پیش از وقوع آن گرفته شده بود.
در این سند، زمان آغاز عملیات ساعت ۶:۳۰ صبح ذکر شده است. اگر اصالت و کامل بودن این مدرک به‌طور مستقل تأیید شود، می‌تواند اطلاعات مهمی درباره آخرین مراحل تصمیم‌گیری و زمان‌بندی عملیات ارائه کند.
تماس محرمانه محمد ضیف و یحیی سنوار چه زمانی ضبط شد؟
یکی دیگر از بخش‌های جالب مستند، فایل صوتی منتسب به تماس یحیی سنوار و محمد ضیف در سال ۲۰۲۱ است؛ تماسی که به زمان اعلام آتش‌بس پس از جنگ ۱۱ روزه میان اسرائیل و گروه‌های فلسطینی در غزه مربوط می‌شود.
در این فایل، سنوار پس از اعلام توقف درگیری‌ها با ضیف تماس می‌گیرد و درباره پایان آن مرحله از جنگ صحبت می‌کند. انتشار این مکالمه تصویری متفاوت از ارتباط میان دو چهره اصلی ساختار نظامی حماس ارائه می‌دهد.
الجزیره همچنین تصاویری از دیدارها و جلسات مشترک فرماندهان منتشر کرده که در آن‌ها درباره فعالیت‌های نظامی و وضعیت غزه صحبت می‌شود.
اهمیت این بخش تنها در شنیدن یک مکالمه قدیمی نیست؛ بلکه در ارائه تصویری از ارتباطات و هماهنگی میان رهبران نظامی حماس در یکی از دوره‌های مهم درگیری با اسرائیل است.
محمد ضیف چگونه سه دهه از نگاه رسانه‌ها دور ماند؟
محمد ضیف طی سال‌های طولانی یکی از کم‌تصویرترین چهره‌های رهبری حماس بود. برخلاف بسیاری از رهبران سیاسی، حضور عمومی و رسانه‌ای محدودی داشت و بیشتر از طریق پیام‌های صوتی و بیانیه‌های نظامی شناخته می‌شد.
برنامه الجزیره با انتشار تصاویر قدیمی‌تر، بخش‌هایی از زندگی او را نیز مرور کرده است؛ از دوران جوانی و فعالیت‌های اولیه تا حضور در ساختار نظامی حماس و نقش او در توسعه توانایی‌های نظامی این گروه.
ضیف در طول فعالیت خود چندین بار هدف تلاش‌های اسرائیل برای ترور قرار گرفت. اسرائیل در ژوئیه ۲۰۲۴ اعلام کرد که او را در حمله‌ای در خان‌یونس کشته است؛ موضوعی که حماس نیز در اوت همان سال تأیید کرد.
به همین دلیل، انتشار تصاویر آرشیوی جدید از او، به‌ویژه صحنه‌های مربوط به جلسات فرماندهی و فعالیت‌های زیرزمینی، از نظر تاریخی و رسانه‌ای اهمیت پیدا کرده است.
آیا اسناد جدید تمام رازهای حمله ۷ اکتبر را فاش می‌کنند؟
با وجود اهمیت تصاویر و مدارک منتشرشده، نباید یک مستند تلویزیونی را به‌تنهایی معادل اثبات مستقل تمام جزئیات دانست. اسناد ارائه‌شده از سوی الجزیره، روایت این شبکه از جلسات و تصمیم‌های درونی حماس را بازتاب می‌دهند و برای ارزیابی کامل آن‌ها باید اصالت اسناد، تاریخ ثبت و زمینه انتشارشان نیز بررسی شود.
همچنین، انتشار بخشی از صورت‌جلسات به معنای روشن شدن تمام اختلاف‌نظرها، نقش افراد یا جزئیات تصمیم‌گیری نیست. برخی پرسش‌ها درباره چگونگی رسیدن به تصمیم نهایی و میزان مشارکت هر یک از فرماندهان همچنان به اطلاعات بیشتری نیاز دارند.
بااین‌حال، تصاویر و فایل‌های منتشرشده می‌توانند دریچه تازه‌ای برای بررسی ساختار تصمیم‌گیری حماس در ماه‌های پیش از ۷ اکتبر باز کنند. آنچه این مستند را برجسته می‌کند، کنار هم قرار گرفتن تصاویر نادر، مکالمات آرشیوی و اسنادی است که ادعا می‌شود به مراحل مختلف آماده‌سازی عملیات مربوط هستند.
در نهایت، اسرار محمد ضیف تنها به محل اختفا یا تصاویر شخصی او محدود نمی‌شود؛ پرسش مهم‌تر این است که اسناد تازه تا چه اندازه می‌توانند روند تصمیم‌گیری در بالاترین سطوح فرماندهی حماس پیش از ۷ اکتبر را روشن کنند.
