یک بطری آب در حاشیه دیدار دو رئیسجمهور شاید در نگاه اول اتفاقی کاملاً معمولی باشد؛ اما وقتی الهام علیاف در دیدار با مسعود پزشکیان در بیشکک، آب گرجستانی روی میز را کنار گذاشت و از رئیسجمهور ایران خواست «آب آذربایجان» را هم امتحان کند، همین جزئیات کوچک به یکی از لحظات جالب این دیدار تبدیل شد.
علیاف چه چیزی به پزشکیان تعارف کرد؟
اما پشت این تعارف ساده، داستانی درباره یک برند، یک منطقه و حتی تصویری که جمهوری آذربایجان میخواهد از خود در دیپلماسی ارائه دهد وجود دارد.
علیاف در جریان گفتوگوی پیش از مذاکرات، به بطریهای آب روی میز اشاره کرد و به پزشکیان گفت که در کنار آب گرجستان، آب آذربایجان را هم امتحان کند.
سپس بطری «ایستیسو» را که همراه خود آورده بود، باز کرد و برای هر دو رئیسجمهور در لیوان ریخت. پزشکیان نیز از آن نوشید و گفتوگوی دو طرف ادامه پیدا کرد.
این گفتوگوی صمیمانه حتی با شوخی پزشکیان همراه شد؛ او پس از اینکه علیاف گفت آب را خودش آورده، با لحنی طنزآمیز گلایه کرد که اگر برای خودش آورده، چرا برای آنها نیاورده است.
اما «ایستیسو» فقط آب نیست
اهمیت ماجرا از جایی بیشتر میشود که بدانیم ایستیسو از چشمههای معدنی منطقه کلبجر در جمهوری آذربایجان میآید؛ منطقهای که با مناقشه قرهباغ و بازگشت آن تحت کنترل جمهوری آذربایجان ارتباط مستقیم دارد.
کارخانه جدید ایستیسو در کلبجر در سال ۲۰۲۴ افتتاح شد و ظرفیت تولید آن بیش از ۱۰۰ میلیون بطری در سال اعلام شده است.
بنابراین برای باکو، این برند فقط یک محصول تجاری نیست؛ بلکه میتواند بخشی از روایت اقتصادی و نمادین بازگشت کلبجر به چرخه اقتصادی جمهوری آذربایجان باشد.
چرا علیاف روی آب آذربایجان تأکید دارد؟
این اولین بار نیست که ایستیسو در رویدادهای رسمی کنار رهبران خارجی دیده میشود.
گزارشهای منتشرشده در جمهوری آذربایجان نشان میدهد که در سالهای اخیر، این آب در بسیاری از دیدارهای رسمی علیاف با مقامات خارجی روی میز قرار گرفته است؛ موضوعی که برخی رسانههای آذربایجانی از آن با عنوان «دیپلماسی ایستیسو» یاد کردهاند.
از این منظر، قرار دادن یک محصول محلی در برابر مقامهای خارجی میتواند بخشی از قدرت نرم یک کشور باشد؛ یعنی استفاده از محصولات، فرهنگ و نمادهای ملی برای ساختن تصویر کشور در خارج.
یک بطری آب با پیام سیاسی؟
اینجا جذابترین بخش داستان است.
اگرچه هیچ مدرک رسمی وجود ندارد که نشان دهد تعارف ایستیسو به پزشکیان یک «پیام سیاسی مخفی» بوده، اما انتخاب این محصول کاملاً بیمعنا هم نیست.
ایستیسو از منطقهای میآید که بازسازی و احیای آن برای دولت آذربایجان اهمیت سیاسی و اقتصادی زیادی دارد. کارخانه این آب نیز پس از دههها توقف دوباره فعال شده و تولید آن به بخشی از بازگشت فعالیت اقتصادی به کلبجر تبدیل شده است.
به همین دلیل، وقتی علیاف در یک دیدار بینالمللی خودش بطری ایستیسو را میآورد و به رئیسجمهور ایران میگوید «از آب آذربایجان هم بنوشید»، این صحنه را میتوان فراتر از یک تعارف ساده نیز خواند.
دیپلماسی از پشت یک بطری
در دنیای سیاست، پیامها همیشه در سخنرانیهای رسمی گفته نمیشوند.
گاهی یک محصول روی میز، یک غذای محلی، یک لباس سنتی یا حتی یک بطری آب میتواند بخشی از تصویری باشد که یک کشور میخواهد از هویت، اقتصاد و قلمرو خود ارائه کند.
ایستیسو نیز دقیقاً در همین چارچوب قرار گرفته است؛ محصولی که با کلبجر، احیای اقتصادی منطقه و بازگشت آن به چرخه تولید جمهوری آذربایجان پیوند خورده است.
یک شوخی ساده یا حرکت حسابشده؟
دیدار علیاف و پزشکیان در بیشکک در نهایت با یک گفتوگوی دوستانه درباره آب همراه شد؛ اما همین لحظه کوتاه، توجه زیادی را به خود جلب کرد.
شاید برای پزشکیان فقط یک تعارف دوستانه بوده باشد؛ اما برای علیاف، معرفی آب معدنی آذربایجان میتواند همزمان معرفی یک برند، یک منطقه و بخشی از روایت ملی جمهوری آذربایجان باشد.
گاهی در دیپلماسی، کوچکترین جزئیات بلندتر از یک سخنرانی رسمی حرف میزنند.
