تصویب یک داروی خوراکی جدید برای درمان نوعی از بیماری پیسی در امارات، توجه رسانه‌های جهان را جلب کرده است. اما آیا این کشور واقعاً به درمان ژنتیکی این بیماری دست یافته یا ماجرا به یک پیشرفت دارویی متفاوت مربوط می‌شود؟
درمان ژنتیکی پیسی؛ واقعیت پشت خبر امارات چیست؟
در ۱۷ اوت ۲۰۲۶، مؤسسه دارویی امارات (EDE) اعلام کرد که استفاده از داروی «رینوک» (RINVOQ) با نام علمی «اوپاداسیتینیب» (Upadacitinib) برای درمان پیسی غیرقطعی یا غیرسگمنتال در بزرگسالان و نوجوانان ۱۲ سال به بالا، در شرایط مشخص، تأیید شده است.
امارات اعلام کرد که نخستین کشور جهان است که این کاربرد درمانی جدید را برای داروی مذکور تأیید می‌کند. اهمیت این تصمیم در آن است که بیماران واجد شرایط می‌توانند از یک گزینه درمانی خوراکی و سیستمیک استفاده کنند؛ گزینه‌ای که برخلاف برخی درمان‌های موضعی، از طریق جریان خون بر کل بدن اثر می‌گذارد.
با این حال، یک نکته مهم در روایت این خبر وجود دارد: این روش درمان ژنتیکی نیست. اوپاداسیتینیب یک داروی مهارکننده آنزیم‌های JAK است که در مسیرهای پیام‌رسانی سیستم ایمنی نقش دارند. بنابراین، عنوان درمان ژنتیکی پیسی که در برخی مطالب رسانه‌ای دیده می‌شود، از نظر علمی دقیق نیست.
پیسی چیست و چرا درمان آن دشوار است؟
پیسی یا ویتیلیگو یک بیماری پوستی است که در آن سلول‌های تولیدکننده رنگدانه، موسوم به ملانوسیت‌ها، از بین می‌روند یا عملکرد طبیعی خود را از دست می‌دهند. در نتیجه، بخش‌هایی از پوست رنگ طبیعی خود را از دست می‌دهند و لکه‌های سفید در نقاط مختلف بدن ظاهر می‌شوند.
این بیماری در بسیاری از موارد با اختلال در عملکرد سیستم ایمنی ارتباط دارد؛ به همین دلیل، پیسی در گروه بیماری‌های خودایمنی قرار می‌گیرد.
نوع غیرسگمنتال که موضوع تأیید داروی جدید در امارات است، شایع‌ترین شکل این بیماری محسوب می‌شود. در این نوع، لکه‌ها معمولاً در دو طرف بدن ظاهر می‌شوند و ممکن است صورت، دست‌ها، بازوها و بخش‌های دیگر بدن را درگیر کنند.
یکی از دشواری‌های درمان پیسی این است که پاسخ بیماران به روش‌های موجود یکسان نیست. درمان‌های موضعی، نوردرمانی و برخی روش‌های دیگر می‌توانند در بازگرداندن رنگ پوست مؤثر باشند، اما نتیجه به شرایط هر بیمار و محل ضایعات بستگی دارد.
داروی رینوک چگونه رنگ پوست را بازمی‌گرداند؟
اوپاداسیتینیب با مهار مسیرهای پیام‌رسانی JAK، بخشی از فعالیت‌های التهابی سیستم ایمنی را کاهش می‌دهد. هدف از این کار، محدود کردن فرایندهایی است که در تخریب سلول‌های تولیدکننده رنگدانه نقش دارند.
این دارو در ابتدا برای درمان برخی بیماری‌های التهابی و خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید و درماتیت آتوپیک توسعه یافت. اما تحقیقات جدید نشان داده‌اند که مهار مسیر JAK می‌تواند در درمان پیسی نیز کاربرد داشته باشد.
بر اساس دو مطالعه بالینی فاز سوم Viti-Up-1 و Viti-Up-2 که نتایج آن‌ها در مجله پزشکی لنست در اوت ۲۰۲۶ منتشر شد، مصرف روزانه اوپاداسیتینیب در مقایسه با دارونما، به بهبود قابل‌توجه رنگدانه‌های پوست در بخشی از بیماران منجر شد.
در هفته چهل‌وهشتم مطالعه، حدود ۱۹ تا ۲۱ درصد از بیمارانی که دارو دریافت کرده بودند، دست‌کم ۵۰ درصد بهبود در شاخص درگیری کلی بدن را تجربه کردند؛ این میزان در گروه دارونما حدود ۶ درصد بود.
همچنین، حدود ۲۳ تا ۲۵ درصد بیماران مصرف‌کننده دارو، بهبود دست‌کم ۷۵ درصدی در شاخص درگیری صورت داشتند؛ در حالی که این رقم در گروه دارونما حدود ۶ تا ۷ درصد گزارش شد.
این نتایج نشان می‌دهند که دارو می‌تواند برای گروهی از بیماران مؤثر باشد، اما پاسخ درمانی در همه افراد یکسان نیست.
آیا این دارو درمان قطعی پیسی است؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، نمی‌توان رینوک را درمان قطعی پیسی دانست. این دارو برای تمام بیماران مناسب نیست و میزان بازگشت رنگدانه‌ها نیز به شرایط فردی، شدت بیماری و پاسخ بدن به درمان بستگی دارد.
از طرف دیگر، اوپاداسیتینیب دارویی نیست که بتوان آن را بدون نظارت پزشکی مصرف کرد. داروهای مهارکننده JAK ممکن است خطر عفونت‌های جدی، لخته‌های خونی، مشکلات قلبی‌عروقی و برخی عوارض دیگر را افزایش دهند. به همین دلیل، ارزیابی وضعیت سلامت بیمار و بررسی عوامل خطر پیش از تجویز اهمیت زیادی دارد.
تأیید کاربرد جدید این دارو در امارات نیز به معنای مجاز بودن مصرف آن برای همه مبتلایان به پیسی نیست؛ بلکه پزشک باید بر اساس معیارهای تأییدشده، درباره مناسب بودن درمان تصمیم بگیرد.
چرا تصمیم امارات در جهان پزشکی اهمیت دارد؟
اقدام امارات نشان‌دهنده گسترش نقش داروهای سیستمیک در درمان بیماری‌های پوستی است. تا پیش از این، بسیاری از بیماران مبتلا به پیسی گسترده گزینه‌های محدودی برای درمان دارویی داشتند و روش‌های موضعی همیشه برای درگیری وسیع پوست کافی نبودند.
از سوی دیگر، نتایج مطالعات فاز سوم نشان می‌دهد که مسیرهای مرتبط با سیستم ایمنی می‌توانند هدف مهمی برای توسعه درمان‌های جدید باشند.
با این حال، نباید میان تأیید یک دارو و کشف درمان نهایی تفاوت را نادیده گرفت. امارات یک کاربرد درمانی جدید را برای دارویی موجود تأیید کرده است؛ دستاوردی مهم در دسترسی دارویی، اما نه کشف درمان ژنتیکی یا پایان بیماری پیسی.
در نهایت، آنچه این خبر را مهم می‌کند، ورود یک گزینه خوراکی جدید به مسیر درمان بیماران واجد شرایط است. شاید این پیشرفت برای بسیاری از مبتلایان امید تازه‌ای ایجاد کند، اما مسیر رسیدن به درمانی مؤثر و پایدار برای همه بیماران همچنان به تحقیقات بیشتر نیاز دارد.
