در حالی که پرونده هسته‌ای ایران دوباره به یکی از محورهای اصلی تنش با آمریکا تبدیل شده، پزشکیان در سازمان ملل از ادامه این مسیر و آمادگی برای مذاکره گفت.
برنامه هسته‌ای ایران در سخنرانی پزشکیان
مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران، روز ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶ در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی کرد؛ سخنرانی‌ای که بخش مهمی از آن به روابط تهران و واشنگتن، جنگ، تحریم‌ها و موضوع هسته‌ای اختصاص داشت. او تأکید کرد که ایران قصد ندارد از فناوری هسته‌ای صلح‌آمیز خود صرف‌نظر کند و در عین حال گفت تهران همچنان مسیر گفت‌وگو و دیپلماسی را باز می‌داند.
پزشکیان در این سخنرانی گفت ایران به دنبال انرژی برای پیشرفت است و استفاده از فناوری هسته‌ای را بخشی از توسعه کشور دانست. او همچنین تصریح کرد که تهران به دنبال ساخت سلاح هسته‌ای نیست، اما محدودیت بر فناوری هسته‌ای صلح‌آمیز را نمی‌پذیرد.
این موضع، در شرایطی مطرح شد که برنامه هسته‌ای ایران طی سال‌های اخیر یکی از اصلی‌ترین محورهای اختلاف میان تهران و کشورهای غربی بوده است.
چرا برنامه هسته‌ای ایران دوباره حساس شده است؟
موضوع زمانی حساس‌تر شده که آمریکا و ایران هم‌زمان با نشست مجمع عمومی سازمان ملل درباره امکان پایان دادن به جنگ و بازگشت به مسیر دیپلماتیک گفت‌وگو کرده‌اند.
خبرگزاری رویترز گزارش داده است که نمایندگان ایران و آمریکا در حاشیه نشست سازمان ملل گفت‌وگوهایی انجام دادند، اما یک مقام ارشد ایرانی گفت دو طرف همچنان درباره چگونگی پایان جنگ فاصله زیادی دارند. در عین حال، همان مقام بر ادامه دیپلماسی تأکید کرد.
بنابراین، مسئله فقط آینده برنامه هسته‌ای نیست؛ بلکه این پرونده با تحریم‌ها، امنیت منطقه، جنگ و مذاکرات احتمالی تهران و واشنگتن گره خورده است.
پزشکیان نیز در سخنان خود گفت ایران آماده گفت‌وگو و مذاکره است، اما این مذاکره را مشروط به کنار گذاشتن «زبان زور» دانست.
اختلاف اصلی بر سر غنی‌سازی چیست؟
یکی از مهم‌ترین بخش‌های سخنان پزشکیان، تأکید بر حق ایران برای ادامه فناوری هسته‌ای بود. او گفت تهران حاضر نیست از چیزی که آن را «حق ذاتی» خود می‌داند، صرف‌نظر کند و در عین حال تأکید کرد که ایران به دنبال سلاح هسته‌ای نیست.
در طرف مقابل، مقام‌های آمریکایی همچنان بر جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای تأکید دارند. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در حاشیه نشست سازمان ملل گفت ایران نمی‌تواند به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند و واشنگتن همچنان دستیابی به توافق دیپلماتیک را ممکن می‌داند، اما اختلافات اساسی پابرجاست.
در نتیجه، اختلاف اصلی فقط بر سر اصل استفاده از انرژی هسته‌ای نیست؛ بلکه درباره دامنه فعالیت‌های هسته‌ای، سطح غنی‌سازی، نظارت بین‌المللی و تضمین‌های احتمالی نیز اختلاف وجود دارد.
پزشکیان از دو مسیر متفاوت صحبت کرد
سخنان رئیس‌جمهوری ایران یک پیام دوگانه اما مشخص داشت: تهران از یک سو بر ادامه برنامه هسته‌ای و حفظ فناوری موجود تأکید می‌کند و از سوی دیگر می‌گوید در صورت وجود شرایط مناسب، مسیر مذاکره و دیپلماسی بسته نیست.
پزشکیان همچنین در سخنرانی خود به موضوع نظارت بین‌المللی پرداخت و از آنچه «استاندارد دوگانه» در برخورد با ایران و اسرائیل می‌خواند انتقاد کرد. او استدلال کرد که با وجود نظارت بر فعالیت‌های هسته‌ای ایران، درباره توانایی‌های هسته‌ای اسرائیل وضعیت متفاوتی وجود دارد.
این بخش از سخنان او بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی داشت، هرچند ادعاها و برداشت‌های طرف‌های مختلف درباره وضعیت هسته‌ای اسرائیل و ایران متفاوت است.
آینده برنامه هسته‌ای ایران به چه چیزی بستگی دارد؟
در شرایط فعلی نمی‌توان بر اساس یک سخنرانی نتیجه گرفت که پرونده هسته‌ای ایران به سمت توافق یا رویارویی جدید حرکت خواهد کرد. آنچه فعلاً مشخص است، ادامه اختلاف بر سر محدودیت‌های هسته‌ای و هم‌زمان باقی ماندن کانال‌های دیپلماتیک است.
از سوی دیگر، فضای سیاسی پیرامون این پرونده به‌شدت تحت تأثیر جنگ و تحریم‌ها قرار دارد. رویترز گزارش داده است که ایران و آمریکا پس از مذاکرات اخیر همچنان فاصله زیادی دارند، در حالی که هر دو طرف از اهمیت ادامه دیپلماسی صحبت می‌کنند.
به همین دلیل، آینده برنامه هسته‌ای ایران احتمالاً به نتیجه مذاکرات، موضع آمریکا درباره تحریم‌ها، سطح نظارت بین‌المللی و تصمیم تهران درباره ادامه فعالیت‌های هسته‌ای وابسته خواهد بود.
فعلاً پیام پزشکیان از نیویورک روشن است: ایران می‌گوید سلاح هسته‌ای نمی‌خواهد، اما حاضر نیست از فناوری هسته‌ای صلح‌آمیز خود صرف‌نظر کند و هم‌زمان راه مذاکره را نیز کاملاً نمی‌بندد.
