دولت ایران اعلام کرده است که از بامداد سهشنبه ۸ سپتامبر، قیمت بنزین برای مصرف مازاد بر سهمیه ۱۱۰ لیتری افزایش پیدا میکند؛ تصمیمی که در شرایط اقتصادی و جنگی فعلی میتواند بار دیگر موضوع قیمت سوخت و فشار معیشتی بر خانوارها را به یکی از بحثهای اصلی در ایران تبدیل کند. بر اساس اعلام فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، دو سهمیه نخست بدون تغییر باقی میمانند و تنها نرخ سهمیه سوم افزایش خواهد یافت.
بنزین بالای ۱۱۰ لیتری چقدر گران میشود؟
بر اساس تصمیم اعلامشده، بنزین بالای ۱۱۰ لیتر با نرخ جدید ۱۰۰ هزار ریال، معادل ۱۰ هزار تومان، برای هر لیتر عرضه خواهد شد. این نرخ مربوط به سهمیه سوم است و قرار نیست قیمت دو سهمیه نخست تغییر کند. اجرای نرخ جدید از سهشنبه ۸ سپتامبر آغاز میشود.
در ساختار فعلی، هر خودرو میتواند ۶۰ لیتر بنزین را با نرخ ۱۵ هزار ریال، معادل هزار و ۵۰۰ تومان، دریافت کند و ۵۰ لیتر دیگر نیز با نرخ ۳۰ هزار ریال، معادل ۳ هزار تومان، در اختیار داشته باشد. بنابراین مجموع این دو سهمیه همان ۱۱۰ لیتر است که قیمت آن ثابت باقی میماند.
اما پس از عبور مصرف ماهانه از این سقف، هر لیتر اضافی با نرخ ۱۰۰ هزار ریال محاسبه خواهد شد؛ یعنی بیش از سه برابر نرخ سهمیه دوم و حدود ۶.۷ برابر نرخ سهمیه نخست.
چرا دولت دوباره سراغ قیمت بنزین رفت؟
سخنگوی دولت افزایش قیمت بنزین بالای ۱۱۰ را به «شرایط فعلی» و مشکلات ناشی از جنگ و تحریمهای اقتصادی آمریکا مرتبط دانسته است. دولت در ماههای گذشته نیز با افزایش مصرف سوخت و فشار بر منابع تأمین بنزین مواجه بوده است.
ایران سالهاست بنزین را با یارانه سنگین عرضه میکند و قیمت داخلی آن در مقایسه با بسیاری از کشورهای جهان بسیار پایین است. در همین حال، افزایش مصرف داخلی، مشکلات مربوط به تولید و واردات و فشارهای اقتصادی باعث شده موضوع اصلاح قیمت سوخت دوباره در دستور کار قرار گیرد.
آمارهای منتشرشده در روزهای اخیر نیز از افزایش شدید مصرف حکایت دارد. طبق گزارش رادیو فردا با استناد به آمار شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، میانگین مصرف روزانه بنزین در هفته نخست شهریور از ۱۴۸ میلیون لیتر عبور کرده و در برخی روزها به بیش از ۱۵۴ میلیون لیتر رسیده است.
آیا همه مردم بنزین گرانتر میخرند؟
خیر. نکته مهم تصمیم جدید این است که افزایش قیمت مستقیماً شامل تمام مصرفکنندگان نمیشود. کسی که مصرف ماهانهاش در محدوده سهمیه ۱۱۰ لیتری باقی بماند، همچنان از همان نرخهای قبلی استفاده خواهد کرد.
افزایش قیمت فقط زمانی اعمال میشود که مصرف خودرو از سقف ۱۱۰ لیتر عبور کند. برای مثال، اگر فردی در یک ماه ۱۳۰ لیتر بنزین مصرف کند، ۱۱۰ لیتر نخست طبق نرخهای سهمیهای محاسبه میشود و تنها ۲۰ لیتر مازاد مشمول نرخ سوم خواهد بود.
به این ترتیب، دولت تلاش کرده است افزایش قیمت را به مصرفکنندگان پرمصرف محدود کند؛ هرچند برای رانندگانی که بهدلیل شرایط کاری یا مسافتهای طولانی مجبور به مصرف بیشتر هستند، این تغییر میتواند هزینه ماهانه سوخت را به شکل محسوسی افزایش دهد.
سایه اعتراضات ۲۰۱۹ بر تصمیم جدید
موضوع قیمت بنزین در ایران حساسیت سیاسی و اجتماعی زیادی دارد. افزایش قیمت سوخت در نوامبر ۲۰۱۹ به اعتراضات گستردهای در شهرهای مختلف ایران منجر شد؛ به همین دلیل، مقامهای ایرانی در دورههای مختلف نسبت به اجرای افزایش قیمتهای گسترده با احتیاط برخورد کردهاند.
گزارشهای اخیر نیز نشان میدهد که دولت پیشتر درباره افزایش نرخ بنزین بحث کرده بود، اما نگرانی از پیامدهای اجتماعی و اقتصادی باعث تأخیر در اجرای برخی تصمیمها شد. تصمیم فعلی در مقایسه با افزایش عمومی قیمت، محدودتر است و فقط مصرف مازاد بر ۱۱۰ لیتر را هدف قرار میدهد.
بنزین بالای ۱۱۰؛ آغاز مرحله تازه قیمتگذاری؟
تصمیم جدید را میتوان بخشی از تلاش دولت برای مدیریت مصرف سوخت و کاهش فشار مالی ناشی از تأمین بنزین دانست. در این مدل، به جای افزایش یکباره قیمت برای همه خودروها، مصرف بیشتر با نرخ بالاتری محاسبه میشود.
با این حال، اثر واقعی سیاست بنزین بالای ۱۱۰ به میزان مصرف خودروها و نحوه اجرای آن بستگی خواهد داشت. در شرایطی که قیمت سایر کالاها و هزینههای زندگی نیز تحت فشار قرار دارد، حتی افزایش محدود قیمت سوخت میتواند بر هزینه حملونقل و در نهایت قیمت برخی کالاها و خدمات اثر بگذارد.
بنابراین، خبر فعلی به معنای گران شدن تمام بنزین برای همه رانندگان نیست؛ از سهشنبه، بنزین مازاد بر ۱۱۰ لیتر در ماه با نرخ ۱۰ هزار تومان در هر لیتر محاسبه خواهد شد، در حالی که دو سهمیه نخست بدون تغییر میمانند.
