با افزایش قیمت بنزین برای مصرف مازاد بر ۱۱۰ لیتر، فراخوانی با عنوان راهبندان سراسری در شبکههای اجتماعی منتشر شد؛ اما این کارزار دقیقاً از کجا آمد و چه میخواهد؟
راهبندان سراسری از کجا شروع شد؟
در روزهای اخیر، ویدیوهایی از شهروندان ایرانی در شبکههای اجتماعی منتشر شده که در آنها نسبت به افزایش قیمت بنزین هشدار داده و از شکلگیری کارزاری با عنوان راهبندان سراسری سخن گفته میشود.
حساب رسمی «Reza Pahlavi Communications» نیز این کارزار را بازنشر کرده و نوشته است که شماری از ایرانیان در پیامهای ویدیویی مشابه، در صورت افزایش قیمت سوخت، از بستن جادهها و خیابانها و ایجاد اختلال گسترده در تردد سخن گفتهاند. این حساب عنوان «راهبندان سراسری در صورت گران شدن بنزین» را برای این کارزار به کار برده است.
بنابراین، نکته مهم این است که این فراخوان را نباید بهعنوان یک اعتراض سراسری تحققیافته معرفی کرد؛ آنچه فعلاً مستند است، انتشار و بازنشر یک کارزار اعتراضی در شبکههای اجتماعی است.
چرا بنزین دوباره جنجالی شد؟
دولت ایران از ۸ سپتامبر نظام جدید قیمتگذاری بنزین را اجرا کرد. طبق این تصمیم، سهمیه نخست ۶۰ لیتر با نرخ ۱۵ هزار ریال و سهمیه دوم ۵۰ لیتر با نرخ ۳۰ هزار ریال باقی ماند، اما مصرف بالاتر از مجموع ۱۱۰ لیتر با نرخ ۱۰۰ هزار ریال برای هر لیتر محاسبه میشود.
دولت این تصمیم را با افزایش مصرف و مشکلات مربوط به تأمین سوخت توجیه کرده است. مقامهای ایرانی گفتهاند درآمد حاصل از افزایش نرخ مصرف مازاد برای حمایت از خانوارها اختصاص خواهد یافت.
اما قیمت بنزین در ایران فقط یک موضوع اقتصادی نیست. افزایش قبلی قیمت سوخت در سال ۲۰۱۹ به اعتراضات گستردهای منجر شد و همین سابقه باعث شده هر تصمیم جدید درباره بنزین با حساسیت زیادی دنبال شود.
پیام کارزار چیست؟
مضمون اصلی کارزار راهبندان سراسری این است که افزایش قیمت بنزین با واکنش اعتراضی در خیابانها و جادهها مواجه شود.
در متن منتشرشده از سوی ارتباطات رضا پهلوی آمده است که برخی شهروندان در نقاط مختلف ایران هشدار دادهاند افزایش قیمت سوخت میتواند به بسته شدن خیابانها و جادهها و اختلال در مسیرهای ارتباطی منجر شود.
این پیام در حسابهای مختلف شبکههای اجتماعی نیز بازنشر شده و در برخی پستها جملهای با مضمون استفاده از خودروها برای ایجاد راهبندان دیده میشود. با این حال، میزان مشارکت واقعی و گستردگی این کارزار در داخل ایران را نمیتوان صرفاً بر اساس تعداد بازدیدها و بازنشرهای شبکههای اجتماعی اندازهگیری کرد.
نقش رضا پهلوی چیست؟
نقش رضا پهلوی در این موضوع بیشتر از مسیر بازنشر و حمایت رسانهای از کارزار قابل مشاهده است.
حساب «Reza Pahlavi Communications» این فراخوان را منتشر کرده و آن را یک «کارزار مردمی» توصیف کرده است. در متن منتشرشده، این حساب ادعا میکند که پیامهای مشابهی از شهروندان در نقاط مختلف ایران دریافت شده است.
در عین حال، از نظر خبری باید میان «فراخوان شهروندان»، «بازنشر توسط یک حساب سیاسی» و «دستور رسمی از سوی رضا پهلوی» تفاوت گذاشت. منبع منتشرکننده این محتوا را کارزاری مردمی معرفی کرده، بنابراین نسبت دادن تمام جزئیات آن به شخص رضا پهلوی بدون توضیح درباره منشأ اولیه فراخوان دقیق نیست.
چرا خودرو به ابزار اعتراض تبدیل شده است؟
انتخاب خودرو و ترافیک بهعنوان ابزار اعتراض، ارتباط مستقیمی با موضوع بنزین دارد. خودرو برای بخش بزرگی از جامعه نهتنها وسیله رفتوآمد، بلکه بخشی از زندگی روزمره و فعالیت اقتصادی است.
از سوی دیگر، افزایش قیمت سوخت میتواند بهصورت غیرمستقیم بر هزینه حملونقل و قیمت کالاها و خدمات نیز اثر بگذارد؛ مسئلهای که در شرایط تورمی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در حال حاضر، دولت میگوید افزایش قیمت فقط مصرف مازاد بر سهمیه ۱۱۰ لیتری را هدف گرفته و حدود ۸۵ درصد مالکان خودرو تحت تأثیر مستقیم نرخ جدید قرار نمیگیرند.
با این حال، نگرانی درباره تأثیر قیمت سوخت بر اقتصاد خانوارها همچنان مطرح است و همین موضوع یکی از زمینههای اصلی شکلگیری واکنشهای اعتراضی در شبکههای اجتماعی شده است.
آیا راهبندان سراسری واقعاً اجرا شده است؟
تا اینجا، باید میان فراخوان راهبندان سراسری و وقوع یک راهبندان سراسری واقعی در ایران تفاوت گذاشت.
پستهای منتشرشده نشان میدهند که این ایده در شبکههای اجتماعی تبلیغ و بازنشر شده است؛ اما صرف انتشار فراخوان به معنای تحقق آن در سطح کشور نیست. برای اثبات اجرای گسترده چنین اقدامی، باید گزارشهای مستقل از شهرهای مختلف، تصاویر قابل راستیآزمایی و شواهد میدانی در دست باشد.
همین مسئله درباره ادعای گستردگی حمایت از کارزار نیز صدق میکند. تعداد بازدیدهای یک پست یا ویدیو نمیتواند بهتنهایی تعداد شرکتکنندگان واقعی را مشخص کند.
بنزین؛ نقطه حساس اقتصاد و سیاست ایران
موضوع راهبندان سراسری در شرایطی مطرح شده که دولت تازه یکی از حساسترین تصمیمهای اقتصادی خود درباره سوخت را اجرا کرده است.
قیمت مصرف مازاد از ۵۰ هزار به ۱۰۰ هزار ریال افزایش یافته، در حالی که دو سهمیه یارانهای اول بدون تغییر باقی ماندهاند. همزمان، گزارشها از فشار اقتصادی، تورم بالا و مشکلات تأمین سوخت در ایران حکایت دارند.
به همین دلیل، واکنش به قیمت بنزین میتواند فراتر از مسئله یک نرخ جدید باشد و به موضوعی درباره قدرت خرید، هزینه حملونقل و اعتماد عمومی به سیاستهای اقتصادی تبدیل شود.
راهبندان سراسری؛ فراخوان یا آغاز اعتراض تازه؟
فعلاً آنچه میتوان با اطمینان گفت این است که راهبندان سراسری بهعنوان یک کارزار اعتراضی در شبکههای اجتماعی مطرح شده و ارتباطات رضا پهلوی نیز آن را بازنشر کرده است.
اما هنوز نمیتوان از وقوع یک اعتراض سراسری یا اجرای گسترده این فراخوان در شهرهای ایران سخن گفت.
نقطه تعیینکننده، واکنش جا
