سرمایه‌گذاری در جنگ به یکی از دغدغه‌های ایرانیان تبدیل شده است؛ در شرایط تورم و سقوط ارزش ریال، نگهداری نقدینگی بهتر است یا خرید سهام؟
سرمایه‌گذاری در جنگ چرا دشوارتر شده است؟
تشدید بحران اقتصادی و ادامه نااطمینانی‌های سیاسی، تصمیم‌گیری درباره پس‌انداز و سرمایه‌گذاری در ایران را دشوارتر کرده است. از یک سو، کاهش ارزش ریال و افزایش قیمت‌ها قدرت خرید خانوارها را تهدید می‌کند؛ از سوی دیگر، نوسان بازارهای مالی و احتمال تشدید درگیری نظامی می‌تواند زیان‌های پیش‌بینی‌نشده‌ای به سرمایه‌گذاران وارد کند.
بر اساس گزارشی که رویترز در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر کرد، افزایش شدید هزینه‌های زندگی باعث شده است بسیاری از خانواده‌های ایرانی هزینه‌های خوراک، مسکن، درمان و آموزش را کاهش دهند. این شرایط نشان می‌دهد که حفظ قدرت خرید، برای خانوارهایی که درآمد محدودی دارند، به مسئله‌ای اساسی تبدیل شده است.
در چنین فضایی، سرمایه‌گذاری در جنگ صرفاً به معنای انتخاب میان سهام و پول نقد نیست. افق زمانی سرمایه‌گذاری، نیاز به هزینه‌های فوری، میزان تحمل ریسک و امکان دسترسی سریع به دارایی‌ها نیز در این تصمیم نقش دارند.
آیا نگهداری نقدینگی در زمان جنگ منطقی است؟
نگهداری بخشی از دارایی به شکل نقد یا سپرده قابل برداشت، در شرایط بی‌ثباتی مزایای مشخصی دارد. مهم‌ترین مزیت آن، دسترسی سریع به پول برای پرداخت هزینه‌های ضروری و مواجهه با اتفاقات پیش‌بینی‌نشده است. در شرایطی که احتمال اختلال در فعالیت بازارها یا دشوار شدن فروش دارایی‌ها وجود دارد، این ویژگی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
بااین‌حال، نگهداری تمام پس‌انداز به شکل پول نقد نیز بدون ریسک نیست. اگر نرخ افزایش قیمت‌ها از سود سپرده یا رشد موجودی نقدی بیشتر باشد، قدرت خرید فرد به‌تدریج کاهش می‌یابد. این مسئله در اقتصادی که با تورم بالا و افت ارزش پول ملی مواجه است، اهمیت ویژه‌ای دارد.
گزارش‌های اقتصادی منتشرشده در اکتبر ۲۰۲۶ از افزایش شدید قیمت‌ها در ایران حکایت دارند. در چنین شرایطی، تصمیم درباره میزان نقدینگی باید با توجه به هزینه‌های ماهانه و نیازهای کوتاه‌مدت انجام شود؛ زیرا پولی که برای اجاره، درمان یا مخارج ضروری لازم است، نباید صرفاً با هدف کسب بازده بیشتر در معرض ریسک قرار گیرد.
آیا خرید سهام در دوران جنگ سودآور است؟
بازار سهام ممکن است در دوره‌های بحران نیز رشد کند، اما افزایش شاخص بورس همیشه به معنای افزایش واقعی ثروت سرمایه‌گذاران نیست. بخشی از رشد اسمی قیمت سهام ممکن است ناشی از تورم و کاهش ارزش پول ملی باشد، نه بهبود عملکرد شرکت‌ها یا افزایش قدرت خرید سرمایه‌گذاران.
گزارش تحلیلی ایران‌اینترنشنال در اکتبر ۲۰۲۶ به رشد بازار سهام ایران در شرایط ضعف اقتصادی و کاهش ارزش ریال پرداخته است. این گزارش دو توضیح احتمالی را مطرح می‌کند: برخی سرمایه‌گذاران ممکن است به بهبود شرایط سیاسی و اقتصادی امیدوار باشند؛ در مقابل، گروهی دیگر ممکن است سهام را در مقایسه با گزینه‌های محدود موجود، راهی برای حفظ ارزش دارایی‌های خود بدانند.
بااین‌حال، بازار سهام در زمان جنگ می‌تواند با تعطیلی معاملات، محدودیت نقدشوندگی، آسیب به فعالیت شرکت‌ها و نوسان شدید قیمت‌ها مواجه شود. حتی سهام شرکت‌هایی که از افزایش نرخ ارز یا قیمت کالاهای جهانی سود می‌برند، از خطرهای سیاسی و اقتصادی مصون نیستند.
بنابراین، رشد اخیر شاخص به‌تنهایی دلیل کافی برای خرید سهام نیست. بررسی وضعیت مالی شرکت‌ها، میزان بدهی، درآمد عملیاتی، وابستگی به واردات و صادرات و توانایی ادامه فعالیت در شرایط بحران، از عوامل مهم در ارزیابی ریسک هستند.
در سرمایه‌گذاری در جنگ کدام خطر مهم‌تر است؟
مهم‌ترین خطر، انتخاب یک دارایی بر اساس تصور قطعی از آینده جنگ است. اگر سرمایه‌گذار فرض کند درگیری به‌زودی پایان می‌یابد، ممکن است دارایی‌های پرریسک بخرد؛ درحالی‌که طولانی شدن بحران می‌تواند نتیجه‌ای متفاوت ایجاد کند. برعکس، انتظار برای تشدید دائمی جنگ نیز ممکن است باعث شود فرصت‌های احتمالی بازار نادیده گرفته شوند.
در چنین شرایطی، تنوع‌بخشی به دارایی‌ها می‌تواند وابستگی سرمایه‌گذار به یک سناریوی خاص را کاهش دهد. نگهداری بخشی از منابع به شکل نقدینگی در کنار سرمایه‌گذاری متناسب با افق زمانی و میزان تحمل ریسک، از تمرکز تمام دارایی‌ها در یک بازار جلوگیری می‌کند.
البته تنوع‌بخشی به معنای تضمین سود یا جلوگیری کامل از زیان نیست. در بحران‌های شدید، حتی دارایی‌هایی که معمولاً رفتار متفاوتی دارند ممکن است هم‌زمان با نوسان مواجه شوند. به همین دلیل، ارزیابی مداوم شرایط اقتصادی و پرهیز از تصمیم‌های هیجانی اهمیت دارد.
چگونه از ارزش پس‌انداز در برابر تورم محافظت کنیم؟
برای خانوارهایی که درآمد محدودی دارند، نخستین اولویت باید تأمین هزینه‌های ضروری و حفظ دسترسی به منابع مالی باشد. پس از مشخص شدن مخارج کوتاه‌مدت، می‌توان درباره بخشی از پس‌انداز که امکان پذیرش ریسک دارد تصمیم گرفت.
در این ارزیابی، باید میان بازده اسمی و بازده واقعی تفاوت گذاشت. افزایش قیمت یک دارایی لزوماً به معنای افزایش قدرت خرید نیست؛ معیار مهم‌تر این است که ارزش دارایی پس از در نظر گرفتن تورم، هزینه معامله و سایر مخارج چه تغییری کرده است.
در نهایت، پاسخ واحدی برای این پرسش که در دوران جنگ سهام بهتر است یا نقدینگی وجود ندارد. تصمیم مناسب به شرایط مالی هر فرد، زمان مورد نیاز برای استفاده از پول و میزان ریسکی بستگی دارد که می‌تواند تحمل کند. در شرایط بی‌ثبات، حفظ انعطاف‌پذیری مالی و تصمیم‌گیری بر پایه اطلاعات معتبر، اهمیت بیشتری از تلاش برای پیش‌بینی دقیق بازار دارد.
