پیروزی لولا برزیل در انتخابات ۲۰۲۶ می‌تواند موضع منتقدان اسرائیل را در آمریکای لاتین تقویت کند؛ اما آیا این نتیجه واقعاً موازنه سیاسی منطقه را تغییر می‌دهد؟
پیروزی لولا برزیل؛ چرا نتیجه انتخابات اهمیت دارد؟
لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، رئیس‌جمهور چپ‌گرای برزیل، در انتخابات دور دوم ریاست‌جمهوری ۲۵ اکتبر ۲۰۲۶ توانست رقیب محافظه‌کار خود، فلاویو بولسونارو، را شکست دهد و برای چهارمین دوره غیرپیوسته به ریاست‌جمهوری برسد. این نتیجه در شرایطی رقم خورد که بخش‌هایی از آمریکای لاتین در سال‌های اخیر شاهد تقویت جریان‌های راست‌گرا بوده‌اند.
اهمیت پیروزی لولا تنها به سیاست داخلی برزیل محدود نمی‌شود. برزیل به‌عنوان بزرگ‌ترین اقتصاد آمریکای لاتین، در نهادهای بین‌المللی، همکاری‌های منطقه‌ای و شکل‌گیری مواضع سیاسی کشورهای جنوب جهانی نقش مهمی دارد. به همین دلیل، ادامه حضور لولا در قدرت می‌تواند بر نحوه برخورد این کشور با مناقشه اسرائیل و فلسطین نیز تأثیر بگذارد.
با این حال، نتیجه انتخابات به‌خودی‌خود به معنای تغییر فوری موازنه قدرت در منطقه یا شکست مستقیم اسرائیل نیست. تأثیر واقعی آن به تصمیم‌های دولت جدید، روابط برزیل با دیگر کشورهای منطقه و میزان هماهنگی دیپلماتیک میان دولت‌های منتقد اسرائیل بستگی خواهد داشت.
چرا روابط لولا و اسرائیل به بحران رسید؟
روابط برزیل و اسرائیل در دوره ریاست‌جمهوری لولا با تنش‌های جدی روبه‌رو شده است. لولا بارها عملکرد دولت اسرائیل در جنگ غزه را محکوم کرده و خواستار توجه بیشتر به وضعیت غیرنظامیان فلسطینی شده است. اظهارات او درباره مقایسه جنگ غزه با هولوکاست در سال ۲۰۲۴ نیز به بحران دیپلماتیک میان دو کشور دامن زد.
در پی این اختلافات، برزیل سفیر خود را از اسرائیل فراخواند و روابط دیپلماتیک دو طرف در سطح سفیر با اختلال مواجه شد. در سال ۲۰۲۵ نیز پس از آنکه دولت برزیل به درخواست تأیید سفیر پیشنهادی اسرائیل پاسخ نداد، وزارت خارجه اسرائیل اعلام کرد که روابط دو کشور در سطح دیپلماتیک پایین‌تری ادامه خواهد یافت.
با وجود این تنش‌ها، نباید وضعیت را با قطع کامل روابط دیپلماتیک اشتباه گرفت. دو کشور همچنان روابط رسمی و منافع اقتصادی دارند و اختلاف سیاسی بر سر جنگ غزه لزوماً به معنای توقف تمام همکاری‌های دوجانبه نیست.
موضع برزیل همچنین بر حمایت از راه‌حل دو دولتی استوار است؛ راه‌حلی که بر اساس آن، یک کشور مستقل فلسطینی در کنار اسرائیل و در چارچوب توافقی سیاسی و امنیتی تشکیل شود.
آیا پیروزی لولا برزیل فشار بر اسرائیل را افزایش می‌دهد؟
ادامه ریاست‌جمهوری لولا می‌تواند به تداوم انتقادهای دیپلماتیک برزیل از سیاست‌های دولت اسرائیل منجر شود. برزیل از نظر جمعیت، اقتصاد و جایگاه بین‌المللی ظرفیت آن را دارد که مواضع خود را در مجامع چندجانبه مطرح کند و با کشورهایی که خواهان فشار سیاسی برای پایان دادن به درگیری‌ها هستند، همکاری داشته باشد.
چنین رویکردی می‌تواند بر فضای دیپلماتیک پیرامون اسرائیل اثر بگذارد؛ به‌ویژه اگر کشورهای بیشتری در آمریکای لاتین مواضع مشابهی اتخاذ کنند. هماهنگی در سازمان ملل و دیگر نهادهای بین‌المللی ممکن است هزینه سیاسی ادامه اختلافات را برای دولت اسرائیل افزایش دهد.
با این حال، میزان این فشار به عوامل متعددی وابسته است. موضع برزیل به‌تنهایی نمی‌تواند تصمیم‌های واشنگتن یا دیگر قدرت‌های جهانی را تعیین کند. همچنین اختلاف نظر میان دولت‌های آمریکای لاتین درباره سیاست خارجی، امنیت و روابط اقتصادی ممکن است مانع شکل‌گیری یک جبهه متحد شود.
بنابراین، پیروزی لولا برزیل بیش از آنکه به معنای شکست قطعی اسرائیل باشد، نشانه تداوم حضور یک دولت مهم و منتقد سیاست‌های اسرائیل در صحنه سیاسی منطقه است.
منافع اقتصادی برزیل چه نقشی در روابط با اسرائیل دارد؟
یکی از دلایلی که بحران سیاسی میان دو کشور الزاماً به قطع روابط منجر نشده، وجود منافع اقتصادی و تجاری مشترک است. بر اساس اطلاعات وزارت خارجه برزیل، حجم تجارت دوجانبه در سال ۲۰۲۵ حدود ۱٫۹ میلیارد دلار بوده است. این رقم نشان می‌دهد که روابط اقتصادی همچنان بخشی از معادله دو کشور محسوب می‌شود.
برزیل در زمینه صادرات محصولات کشاورزی، از جمله گوشت و سویا، جایگاه مهمی دارد و اسرائیل نیز در حوزه‌هایی مانند فناوری و برخی محصولات صنعتی و کشاورزی با بازارهای بین‌المللی ارتباط دارد. با وجود اختلافات سیاسی، منافع تجاری می‌توانند انگیزه‌ای برای حفظ کانال‌های ارتباطی باشند.
از این رو، حتی در صورت ادامه مواضع انتقادی لولا، نمی‌توان بدون شواهد مشخص نتیجه گرفت که دولت او قصد دارد روابط اقتصادی با اسرائیل را به‌طور کامل متوقف کند. تصمیم‌های عملی در این زمینه به سیاست‌های رسمی دولت و شرایط منطقه‌ای وابسته خواهد بود.
آیا آمریکای لاتین در برابر اسرائیل متحد خواهد شد؟
آینده سیاست آمریکای لاتین در قبال اسرائیل به ترکیبی از عوامل داخلی و بین‌المللی بستگی دارد. برخی دولت‌های منطقه بر حمایت از حقوق فلسطینیان و انتقاد از عملیات نظامی اسرائیل تأکید دارند؛ در حالی که دولت‌های دیگر ممکن است اولویت‌های متفاوتی در روابط خارجی خود دنبال کنند.
در این شرایط، ادامه حضور لولا در قدرت می‌تواند صدای یکی از مهم‌ترین دولت‌های منتقد اسرائیل را در منطقه حفظ کند. با این حال، تشکیل یک ائتلاف پایدار نیازمند توافق بر سر اقدامات مشخص، هماهنگی دیپلماتیک و اراده سیاسی دولت‌های مختلف است.
در نهایت، پیروزی لولا را باید فرصتی برای تداوم سیاست خارجی انتقادی برزیل دانست، نه دلیلی کافی برای اعلام شکست اسرائیل در آمریکای لاتین. اهمیت واقعی این انتخابات در ماه‌های آینده و بر اساس تصمیم‌های عملی دولت جدید، روابط منطقه‌ای و میزان تأثیرگذاری برزیل در نهادهای بین‌المللی روشن‌تر خواهد شد.
