وقتی جعفر پناهی گفت «نظام سقوط کرده»، این جمله فقط یک موضع‌گیری هنری نبود؛ بلکه بازتاب فروپاشی مشروعیت و اقتدار حکومت در ذهن جامعه ایران بود.

جمله‌ای که عادی شنیده نشد

عبارت «پناهی گفت نظام سقوط کرده» در فضای رسانه‌ای مثل یک خبر ساده عبور نکرد. این جمله از دهان سیاستمدار نیامد، بلکه از زبان هنرمندی بیان شد که سال‌ها هزینه ایستادن پرداخته است.

پناهی گفت نظام سقوط کرده؛ چرا این جمله مهم شد؟

وقتی پناهی گفت نظام سقوط کرده، او از پایان یک توهم سخن گفت؛ توهمی که با زور، سرکوب و روایت‌سازی زنده نگه داشته می‌شد.
این جمله نه شعار بود و نه پیش‌بینی؛ توصیف وضعیتی بود که جامعه آن را زندگی می‌کند.

جعفر پناهی؛ چرا حرف او وزن دارد؟

جعفر پناهی صرفاً یک فیلم‌ساز نیست؛ او شاهد مستقیم سرکوب، سانسور و حذف است.
وقتی چنین فردی اعلام می‌کند که نظام سقوط کرده، این حرف از تجربه می‌آید، نه تحلیل پشت میز.

سقوط نظام؛ فروپاشی رسمی یا فروپاشی معنا؟

منتقدان می‌پرسند: «نظام که هنوز برقرار است، پس این سقوط چیست؟»
پاسخ روشن است: سقوط مشروعیت، سقوط ترس، سقوط روایت رسمی.
نظامی که تنها ابزارش خشونت باشد، از نظر اجتماعی از پیش سقوط کرده است.

خیابان جلوتر از سیاست

پناهی به نکته‌ای اشاره کرد که حکومت از آن می‌ترسد:
خیابان جلوتر از سیاست حرکت می‌کند.
وقتی شعارها مستقیم می‌شوند و مردم کل ساختار را نشانه می‌گیرند، بازگشتی در کار نیست.

چرا حکومت از این جمله عصبانی شد؟

چون این جمله ساده، چیزی را گفت که مردم از قبل حس می‌کردند.
پناهی گفت نظام سقوط کرده و این جمله تبدیل به تأیید ذهنی جامعه شد، نه یک نظر فردی.

هنر وقتی جای سیاست می‌نشیند

در فضای بسته، هنر ناخواسته زبان سیاست می‌شود.
پناهی انتخاب نکرد که سیاسی باشد؛ شرایط او را به این نقطه رساند.
وقتی می‌گوید صحنه واقعی در خیابان‌هاست، یعنی حکومت حتی توان روایت‌سازی را از دست داده است.

پیام پنهان برای مردم

این جمله فقط حمله به حاکمیت نبود؛ پیامش به مردم بود:
شما تنها نیستید.
آنچه حس می‌کنید واقعی است.
ترس شکسته شده است.

آیا بازگشت ممکن است؟

تاریخ نشان می‌دهد نظام‌هایی که اعتماد عمومی را از دست می‌دهند، شاید مدتی دوام بیاورند، اما هرگز به حالت قبل بازنمی‌گردند.
خشونت زمان می‌خرد، مشروعیت نه.

وقتی پناهی گفت نظام سقوط کرده، او لحظه‌ای تاریخی را توصیف کرد؛ لحظه‌ای که جامعه دیگر روایت رسمی را نمی‌پذیرد.
این سقوط شاید هنوز روی کاغذ ثبت نشده باشد، اما در ذهن مردم اتفاق افتاده است.
و سقوطی که در ذهن آغاز شود، دیر یا زود در واقعیت هم کامل می‌شود.