جنگ اقتصادی ایران و آمریکا وارد مرحلهای شده است که فشار تحریمها، تهدیدهای متقابل و محدودیتهای احتمالی در مسیرهای کشتیرانی، ابعاد تازهای به رویارویی دو طرف داده است. در حالی که تهران از پاسخ اقتصادی و دریایی سخن میگوید، واشینگتن تلاش دارد فشار بر منابع درآمدی و توان نظامی ایران را افزایش دهد.
تشدید فشارها و تهدیدهای متقابل
جنگ اقتصادی ایران و آمریکا در شرایطی تشدید شده که رویارویی نظامی و فشارهای اقتصادی همزمان پیش میروند. بر اساس گزارش ارائهشده، نیروهای آمریکا در دور تازه حملات، سه نفتکش ایرانی را هدف قرار دادهاند و رسانههای حکومتی ایران نیز از شلیک موشک قاسم بصیر به سوی شناورهای آمریکایی خبر دادهاند؛ ادعایی که ارتش آمریکا اصابت موشکها به ناوهای خود را رد کرده است.
تهران در واکنش به فشارهای واشینگتن، از ابزارهای اقتصادی و دریایی بهعنوان بخشی از پاسخ خود سخن گفته است.
حسن رضایی اعلام کرده که ایران قصد دارد منطقه ممنوعه دریایی تازهای در خلیج فارس اعلام کند و نقشههای مربوط به یک کریدور جدید کشتیرانی در تنگه هرمز را منتشر کند. بر اساس این اظهارات، کشتیهایی که وارد این محدوده شوند ممکن است با تحریمهای ایران مواجه شوند.
در چنین شرایطی، جنگ اقتصادی ایران و آمریکا تنها به تحریمهای مالی و محدودیتهای تجاری محدود نمانده و با تحولات امنیتی در خلیج فارس پیوند خورده است. اهمیت تنگه هرمز در انتقال انرژی باعث شده هرگونه اختلال در رفتوآمد نفتکشها و کشتیهای تجاری، فراتر از روابط تهران و واشینگتن پیامدهایی برای بازار انرژی و تجارت منطقهای داشته باشد.
مطالعه بيشتر : ۹۰ هزار اردک چرا غرق شدند؟!
از سوی دیگر، تلاش آمریکا برای باز نگه داشتن تنگه هرمز و ادامه فشار بر منابع درآمدی ایران، نشان میدهد که دو طرف از اهرمهای متفاوتی برای افزایش هزینههای طرف مقابل استفاده میکنند. در این میان، تهدیدهای مربوط به کشتیرانی میتواند فضای اقتصادی را بیش از پیش با ریسکهای امنیتی درهم بیامیزد.
تنگه هرمز؛ نقطه اتصال اقتصاد و امنیت
تنگه هرمز یکی از مهمترین نقاط مورد توجه در جنگ اقتصادی ایران و آمریکا است، زیرا بخش قابلتوجهی از محمولههای نفت و گاز طبیعی مایع جهان پیش از این از این مسیر عبور میکرد. به همین دلیل، هرگونه کاهش در تردد کشتیها یا افزایش نگرانیهای امنیتی میتواند هزینه حملونقل و بیمه را افزایش داده و بر قیمت انرژی اثر بگذارد.
تهران با مطرح کردن ایده ایجاد منطقه ممنوعه دریایی، عملاً تنگه هرمز را به یکی از مهمترین ابزارهای فشار در رویارویی با آمریکا تبدیل کرده است. محسن رضایی گفته است این منطقه میتواند از محدودهای که ایران آن را محل آغاز محاصره آمریکا میداند شروع شود و تا بخشهایی از خلیج فارس ادامه پیدا کند. با این حال، جزئیات اجرایی این طرح در زمان گزارش مشخص نشده بود.
در ادامه جنگ اقتصادی ایران و آمریکا، کاهش تردد کشتیهای حامل کالا در هفته مورد اشاره نیز بهعنوان نشانهای از افزایش نگرانیهای کشتیرانی مطرح شده است. همزمان، گزارشها درباره تلاش آمریکا برای مینروبی و باز نگه داشتن مسیر هرمز نشان میدهد که امنیت این آبراه به موضوعی مستقیم در محاسبات نظامی و اقتصادی دو طرف تبدیل شده است.
مطالعه بيشتر : بنزین بالای ۱۱۰ گران شد؟!
اهمیت هرمز زمانی بیشتر میشود که آن را در کنار بابالمندب و دریای سرخ بررسی کنیم. افزایش حملات حوثیها به کشتیهای مرتبط با عربستان سعودی و تهدید تأسیسات نفتی این کشور، یک مسیر حیاتی دیگر برای تجارت و انرژی را با نااطمینانی روبهرو کرده است. به این ترتیب، فشارهای امنیتی در چند آبراه مهم میتواند ریسکهای اقتصادی را در سطح منطقه افزایش دهد.
جنگ اقتصادی ایران و آمریکا و پیامدهای تحریمها
جنگ اقتصادی ایران و آمریکا برای اقتصاد ایران در شرایطی ادامه دارد که فشار تحریمها با آسیبهای ناشی از درگیری نظامی همراه شده است. در گزارش مورد استناد، حملات آمریکا توان متعارف نظامی ایران را کاهش داده و اقتصاد بحرانزده کشور را با فشار بیشتری مواجه کرده است؛ در مقابل، تهران همچنان بر توان موشکی و پهپادی خود بهعنوان بخشی از ظرفیت بازدارندگی تأکید دارد.
تحریمها همچنین بر توان تهران برای دسترسی به درآمدهای خارجی و مدیریت منابع ارزی اثر میگذارند. همزمان، ایران رفع تحریمها را یکی از مطالبات خود مطرح کرده و تلاش دارد در هرگونه وضعیت پس از جنگ، موقعیت اقتصادی و سیاسی بهتری به دست آورد. این مسئله نشان میدهد که فشار اقتصادی در کنار اقدامات نظامی، یکی از محورهای اصلی محاسبات دو طرف باقی مانده است.
در سوی دیگر، دونالد ترامپ اعلام کرده بود که عملیات آمریکا با اهدافی از جمله پایان دادن به برنامه هستهای ایران، محدود کردن توان تهران برای حمله به کشورهای همسایه و ایجاد شرایطی برای تغییر سیاسی در ایران دنبال میشود. با این حال، بر اساس متن گزارش، حکومت ایران همچنان در قدرت قرار دارد و دستیابی واشینگتن به تمام اهداف اعلامشده در زمان آغاز عملیات هنوز محقق نشده است.
در چنین فضایی، جنگ اقتصادی ایران و آمریکا میتواند بیش از آنکه یک رویارویی صرفاً مالی باشد، به مجموعهای از فشارهای انرژی، حملونقل، تجارت، تحریم و امنیت دریایی تبدیل شود. افزایش قیمت انرژی در پی اختلال در مسیرهای کشتیرانی نیز نشان میدهد که پیامدهای این تقابل میتواند به بازارهای جهانی منتقل شود و هزینه آن تنها متوجه دو طرف اصلی درگیری نباشد.
گسترش بحران به عربستان و خطر رویارویی منطقهای
همزمان با تشدید جنگ اقتصادی ایران و آمریکا، حملات حوثیهای مورد حمایت ایران به چند شهر عربستان سعودی، بعد منطقهای بحران را برجستهتر کرده است. ائتلاف به رهبری عربستان شمار زخمیها را ۷۳ نفر اعلام کرده و گفته است مراکز غیرنظامی و اقتصادی هدف قرار گرفتهاند. حوثیها این ادعاها و جزئیات حملات را در متن ارائهشده بهطور مستقل تأیید نکردهاند.
گزارشها همچنین از افزایش فشار بر تأسیسات و مسیرهای انرژی عربستان سعودی حکایت دارد. فایننشالتایمز به نقل از منابعی درباره هدف قرار گرفتن تأسیسات نفتی آرامکو در جازان گزارش داده بود، اما رویترز اعلام کرده بود که نتوانسته این گزارش را مستقلاً تأیید کند. همین مسئله اهمیت تفکیک میان گزارشهای تأییدشده و ادعاهای منتشرشده در فضای جنگ اطلاعاتی را نشان میدهد.
در ادامه جنگ اقتصادی ایران و آمریکا، پیوند میان خلیج فارس، تنگه هرمز، دریای سرخ و بابالمندب میتواند خطر سرایت بحران به مسیرهای بیشتری را افزایش دهد. بابالمندب برای صادرات نفت عربستان اهمیت ویژهای دارد و محدود شدن مسیر هرمز، اهمیت مسیرهای جایگزین را بیشتر میکند. در نتیجه، هر حمله یا تهدید علیه کشتیها و زیرساختهای انرژی میتواند آثار اقتصادی فراتر از میدان درگیری مستقیم داشته باشد.
مطالعه بيشتر : سایبرکاب تسلا بدون راننده واقعاً آماده است؟!
جنگ اقتصادی ایران و آمریکا در شرایطی با فشارهای نظامی و بحرانهای منطقهای درهم تنیده شده که توقف پیشرفت دیپلماتیک، احتمال ادامه تنش را افزایش میدهد. ادامه تهدیدهای دریایی، فشار تحریمها و حملات مرتبط با گروههای مسلح در منطقه، میتواند هزینههای اقتصادی و امنیتی را برای کشورهای منطقه و بازار انرژی جهانی بیشتر کند. آینده این رویارویی تا حد زیادی به میزان توان دو طرف برای کنترل تنش و جلوگیری از گسترش آن به آبراههای حیاتی وابسته خواهد بود.
