اعتراضات صنفی در ایران در ماههای اخیر از کارگران و پرستاران تا بازنشستگان و رانندگان را دربر گرفته است؛ مطالباتی که بخش مهمی از آنها حول حقوق معوق، دستمزد، بیمه و امنیت شغلی میچرخد.
اعتراضات صنفی در ایران چرا ادامه دارد؟
در ماههای اخیر، گزارشهای متعددی از تجمعها و اعتراضهای صنفی در نقاط مختلف ایران منتشر شده است. وجه مشترک بسیاری از این تجمعها، طرح مطالباتی است که مستقیماً با وضعیت شغلی و اقتصادی افراد ارتباط دارد.
کارگران درباره پرداخت نشدن حقوق، وضعیت قراردادها و بیمه اعتراض کردهاند، پرستاران خواستار اصلاح شرایط کاری و پرداخت مطالبات خود شدهاند و بازنشستگان نیز درباره سطح حقوق و مزایای قانونی پیگیر مطالباتشان بودهاند. در برخی موارد نیز رانندگان و کارکنان بخشهای مختلف خواستههای صنفی خود را از طریق تجمع مطرح کردهاند.
این اعتراضها لزوماً یک حرکت هماهنگ یا دارای رهبری مشترک نیستند. هر گروه مطالبات مشخص خود را دارد، اما تکرار موضوعاتی مانند دستمزد، بیمه، امنیت شغلی و قدرت خرید باعث شده اعتراضات صنفی در ایران به یکی از موضوعات قابل توجه اجتماعی تبدیل شود.
کارگران چه مطالباتی دارند؟
پرداخت حقوقهای معوق یکی از پرتکرارترین موضوعات در اعتراضهای کارگری است.
برای نمونه، در تیرماه ۱۴۰۵ گزارشهایی درباره اعتراض کارگران چند مجموعه صنعتی و خدماتی منتشر شد. مطالبات این گروهها شامل پرداخت دستمزدهای عقبافتاده، تعیین تکلیف وضعیت بیمه، جلوگیری از تعدیل نیرو و اجرای تعهدات قانونی عنوان شده است.
در یک نمونه دیگر، کارگران معدن مس درخشان در سیرجان به دلیل پرداخت نشدن سه ماه حقوق و مطالبات مزدی دست از کار کشیدند و خواستار رسیدگی مسئولان به وضعیت خود شدند.
تأخیر در پرداخت دستمزد برای کارگران فقط به معنای دریافت دیرتر حقوق نیست. وقتی هزینههای زندگی بهصورت مستمر پرداخت میشوند اما درآمد با تأخیر به دست خانوار میرسد، فشار اقتصادی میتواند افزایش پیدا کند.
پرستاران و کادر درمان چه میخواهند؟
یکی دیگر از بخشهای فعال در اعتراضات صنفی در ایران، کادر درمان است.
در خرداد و تیر ۱۴۰۵، گزارشهایی از تجمع پرستاران و کارکنان درمانی در شهرهای مختلف منتشر شد. در تهران، گروهی از پرستاران و اعضای کادر درمان خواستار بهبود وضعیت معیشتی، اجرای قوانین استخدامی و اصلاح تعرفههای پرستاری شدند.
در سنندج نیز کارکنان بیمارستان توحید درباره پرداخت نشدن برخی مطالبات خود اعتراض کردند. گزارش منتشرشده درباره این تجمع، به تأخیر در پرداخت تعرفههای خدمات درمانی و برخی مزایای قانونی اشاره کرده است.
این مطالبات در شرایطی مطرح میشود که مطالعات انجامشده درباره وضعیت پرستاران در ایران، از مشکلاتی مانند فشار کاری و فرسودگی شغلی نیز خبر دادهاند. یک مطالعه چندمرکزی منتشرشده در سال ۲۰۲۶ نیز مسئله ترک شغل خاموش در میان پرستاران ایرانی را بررسی کرده است.
بازنشستگان چرا همچنان معترضاند؟
بازنشستگان نیز بخش دیگری از این مجموعه مطالبات را تشکیل میدهند.
در گزارشهای مربوط به اعتراضهای صنفی، بازنشستگان درباره سطح حقوق، مطالبات قانونی، خدمات درمانی و پرداخت بدهیهای مربوط به سنوات گذشته اعتراض کردهاند. در برخی شهرها نیز تجمعهای بازنشستگان بهصورت دورهای ادامه داشته است.
برای بازنشستگان، افزایش هزینههای زندگی اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا درآمد آنها معمولاً ثابتتر از شاغلان است و امکان جبران کاهش قدرت خرید از طریق افزایش ساعات کار یا تغییر شغل برای بسیاری از آنها وجود ندارد.
به همین دلیل، موضوع حقوق بازنشستگی و اجرای کامل تعهدات قانونی همچنان یکی از محورهای ثابت اعتراضهای این گروه است.
رانندگان و دیگر گروههای صنفی چه میگویند؟
اعتراضها تنها به کارگران، پرستاران و بازنشستگان محدود نشده است.
رانندگان نیز در دورههای مختلف درباره شرایط کاری، وضعیت قراردادها و هزینههای فعالیت خود اعتراض کردهاند. در تیرماه ۱۴۰۵، برای نمونه، گروهی از رانندگان استیجاری در تهران برای چندمین روز متوالی نسبت به وضعیت استخدامی خود تجمع کردند و خواستار اجرای قوانین مربوط به تبدیل وضعیت شدند.
همزمان، گزارشهایی از تجمع گروههای دیگری مانند کشاورزان، کارکنان شرکتها و برخی واحدهای صنعتی نیز منتشر شده است.
این تنوع نشان میدهد مشکلات صنفی در ایران به یک بخش اقتصادی خاص محدود نیست و هر گروه، بسته به شرایط کاری خود، مطالبات متفاوتی را دنبال میکند.
آیا مطالبات صنفی روی هم انباشته شدهاند؟
تکرار اعتراضها در بخشهای مختلف این پرسش را ایجاد کرده که آیا مطالبات اقتصادی در حال انباشته شدن هستند.
برخی گزارشها از مشکلات گسترده در پرداخت دستمزد و بیمه حکایت دارند. برای نمونه، گزارشی که در تیرماه ۱۴۰۵ منتشر شد، بر اساس دادههای یک مجموعه حقوق بشری از درگیری ۱۸۸ واحد صنعتی و خدماتی با تأخیر یا عدم پرداخت دستمزد در سال ۱۴۰۴ خبر داد و مجموع معوقات مزدی را ۶۷۲ ماه اعلام کرد. همان گزارش از هزاران مورد تعدیل نیرو و بیکاری و همچنین مواردی از محرومیت از بیمه خبر داده است.
البته این آمارها باید با توجه به منبع و روش جمعآوری دادهها بررسی شوند و نمیتوان همه اعتراضها را صرفاً به یک عامل نسبت داد.
با این حال، استمرار مطالبات مشابه در بخشهای مختلف نشان میدهد مسئله دستمزد و امنیت شغلی همچنان برای بخشهایی از نیروی کار ایران مسئلهای جدی است.
چرا اعتراضها در بخشهای مختلف شبیه هم شدهاند؟
نقطه اتصال بسیاری از این اعتراضها، مسائل اقتصادی است؛ اما جزئیات در هر بخش متفاوت باقی میماند.
کارگر کارخانه ممکن است خواهان دریافت حقوق معوق خود باشد، پرستار درباره تعرفه و اضافهکاری اعتراض کند، راننده درباره قرارداد و هزینههای شغلی مطالبه داشته باشد و بازنشسته خواهان اجرای تعهدات قانونی باشد.
بنابراین نمیتوان همه این گروهها را یک جریان واحد دانست. با این حال، زمانی که موضوعاتی مانند کاهش قدرت خرید، حقوق معوق و ناامنی شغلی در گروههای مختلف تکرار میشود، اعتراضهای پراکنده میتوانند تصویری گستردهتر از فشار اقتصادی بر بخشهایی از جامعه ارائه کنند.
آینده اعتراضات صنفی در ایران چه خواهد شد؟
ادامه یا کاهش اعتراضات صنفی در ایران تا حد زیادی به نحوه پاسخگویی به مطالبات، وضعیت پرداخت حقوق و مزایا و شرایط کلی اقتصاد کشور بستگی خواهد داشت.
اگر مطالبات پرداختنشده و مشکلات مربوط به قرارداد، بیمه و امنیت شغلی ادامه پیدا کند، احتمال دارد تجمعهای صنفی جدید نیز شکل بگیرد. در مقابل، پرداخت معوقات و رسیدگی به خواستههای مشخص هر گروه میتواند از شدت برخی اعتراضها بکاهد.
در شرایط فعلی، مهمترین نکته این است که اعتراضهای صنفی در ایران از یک گروه خاص فراتر رفتهاند و گروههای مختلف، هر کدام از زاویهای متفاوت، درباره وضعیت اقتصادی و شغلی خود مطالباتی را مطرح میکنند.
اما پرسش اصلی همچنان باقی است:
آیا این مطالبات پراکنده در نهایت به اصلاحات مشخص در شرایط کاری و اقتصادی منجر میشوند، یا اعتراضات صنفی در ایران همچنان ادامه خواهند داشت؟
