نام رضا پهلوی دوباره در فضای مجازی ایران دیده میشود؛ اما این بار سؤال فقط درباره سیاست نیست، بلکه درباره نسلی است که تاریخ پهلوی را از شبکههای اجتماعی میشناسد.
رضا پهلوی در تیکتاک؛ یک بازگشت عجیب
وقتی نام یک چهره سیاسی قدیمی دوباره در میان کاربران جوان شبکههای اجتماعی دیده میشود، ماجرا فقط به محبوبیت آن فرد محدود نمیشود. مهمتر این است که رضا پهلوی در تیکتاک چگونه به محتوایی قابل بازنشر و بحث میان کاربران تبدیل شده است.
تیکتاک و پلتفرمهای ویدیومحور، سیاست را به شکل متفاوتی از رسانههای سنتی عرضه میکنند. یک سخنرانی طولانی ممکن است مخاطب چندانی نداشته باشد، اما یک جمله کوتاه، یک تصویر تاریخی یا چند ثانیه از یک ویدیو میتواند میلیونها بار دیده شود.
همین ویژگی باعث شده نامهای سیاسی قدیمی نیز بتوانند دوباره وارد گفتوگوی نسل جوان شوند.
چرا نسل جوان دوباره سراغ پهلوی میرود؟
پاسخ سادهای وجود ندارد.
برای بخشی از کاربران، استفاده از نام و تصاویر خاندان پهلوی نوعی نوستالژی سیاسی یا تاریخی است؛ برای گروهی دیگر، این محتوا ابزاری برای بیان مخالفت با جمهوری اسلامی محسوب میشود.
رضا پهلوی نیز در سالهای اخیر تلاش کرده خود را بیشتر بهعنوان چهرهای برای مخالفان جمهوری اسلامی معرفی کند و بر تغییر نظام سیاسی و آینده ایران تأکید داشته است. در یکی از مواضع اخیر خود نیز گفته است که «مرحله پایانی» نبرد با جمهوری اسلامی فرا رسیده است.
اما مسئله جالب اینجاست که مخاطبان این پیامها الزاماً همان نسلی نیستند که پیش از انقلاب ۱۳۵۷ زندگی کردهاند.
بخش قابل توجهی از کاربران جوان، پهلوی را نه از تجربه شخصی، بلکه از ویدیوهای کوتاه، کلیپهای تاریخی، تصاویر آرشیوی و محتوای شبکههای اجتماعی میشناسند.
سیاست وقتی تبدیل به ترند میشود
اینجا تفاوت مهمی میان سیاست سنتی و سیاست شبکههای اجتماعی دیده میشود.
در رسانههای کلاسیک، یک شخصیت سیاسی باید سخنرانی کند، مصاحبه بدهد یا در یک مناظره حاضر شود تا توجه مخاطب را جلب کند.
اما در تیکتاک، ممکن است فقط یک جمله از یک سخنرانی یا یک تصویر تاریخی کافی باشد.
این تغییر، سیاست را از یک موضوع تخصصی به محتوایی برای سرگرمی، بحث و حتی شوخی تبدیل کرده است.
به همین دلیل، رضا پهلوی در تیکتاک الزاماً به این معنا نیست که همه کسانی که یک ویدیو را مشاهده یا بازنشر میکنند، طرفدار سیاسی او هستند.
ممکن است بخشی از کاربران صرفاً به دلیل جنجالی بودن موضوع، کنجکاوی یا واکنش به یک ترند، محتوا را تماشا کنند.
از نوستالژی تا اعتراض
یکی از مهمترین دلایل بازگشت تصاویر پهلوی در فضای مجازی، استفاده از نمادهای تاریخی در اعتراضات سیاسی است.
شعارهایی مانند «رضاشاه روحت شاد» نیز پیش از این در اعتراضات ایران مورد استفاده قرار گرفتهاند و از سال ۲۰۱۷ به یکی از شعارهای شناختهشده در اعتراضات ضدحکومتی تبدیل شدهاند.
اما استفاده از چنین شعارهایی الزاماً به معنای وجود اجماع درباره بازگشت سلطنت نیست.
این مسئله اهمیت زیادی دارد، زیرا یکی از اشتباهات رایج در تحلیل فضای مجازی، تبدیل یک ترند یا هشتگ به نماینده کل جامعه است.
شبکه اجتماعی ممکن است صدای یک گروه بسیار فعال را بزرگتر از اندازه واقعی آن نشان دهد.
رضا پهلوی واقعاً چقدر محبوب است؟
این سؤال پیچیدهتر از تعداد بازدید یک ویدیو است.
در سالهای اخیر، گزارشها و نظرسنجیهای مختلف درباره جایگاه رضا پهلوی در میان مخالفان جمهوری اسلامی منتشر شدهاند، اما نتایج آنها همیشه یکسان نیست.
حتی گزارشهای منتشرشده درباره موقعیت سیاسی او نیز به این نکته اشاره کردهاند که محبوبیت او به معنی داشتن اکثریت مطلق در میان ایرانیان نیست.
از سوی دیگر، یک گزارش تحقیقی رویترز که در ژوئیه ۲۰۲۶ درباره تلاش رضا پهلوی برای نقشآفرینی در آینده سیاسی ایران منتشر شد، به چالشهایی مانند اختلاف میان مخالفان، محدودیت حمایت خارجی و مشکلات مربوط به سازماندهی اشاره کرده است.
بنابراین، اگر یک ویدیوی مرتبط با او در تیکتاک یا اینستاگرام میلیونها بازدید بگیرد، نمیتوان از آن بهتنهایی نتیجه گرفت که اکثریت ایرانیان از یک گزینه سیاسی مشخص حمایت میکنند.
چرا تیکتاک برای این داستان مهم است؟
تیکتاک فقط یک پلتفرم سرگرمی نیست.
الگوریتمهای توصیه محتوا میتوانند باعث شوند کاربر بارها و بارها ویدیوهایی درباره یک موضوع مشابه ببیند. وقتی یک موضوع به اندازه کافی تعامل ایجاد کند، میتواند از یک بحث محدود به موجی بزرگتر تبدیل شود.
پژوهشهای مربوط به الگوریتم توصیه تیکتاک نیز نشان دادهاند که نوع محتوایی که کاربران در ابتدا با آن تعامل میکنند میتواند بر محتوای سیاسی بعدی که به آنها پیشنهاد میشود اثر بگذارد.
در نتیجه، بازگشت نام رضا پهلوی در تیکتاک میتواند بخشی از تغییر بزرگتر در نحوه مصرف سیاست توسط نسل جوان باشد؛ نسلی که شاید یک تاریخ سیاسی را نه از کتاب، بلکه از یک ویدیوی ۳۰ ثانیهای بشناسد.
مطالعه بيشتر : تخممرغباران نخستوزیر در پارلمان!
آیا این واقعاً «بازگشت پهلوی» است؟
اینجا باید محتاط بود.
بازگشت یک نام به ترندهای شبکههای اجتماعی با بازگشت یک جریان سیاسی به قدرت تفاوت دارد.
آنچه فعلاً میتوان گفت این است که رضا پهلوی همچنان یکی از شناختهشدهترین چهرههای مخالف جمهوری اسلامی است و حضور او در فضای دیجیتال ادامه دارد. ویدیوها و پیامهای او نیز بارها در شبکههای اجتماعی میلیونها بازدید گرفتهاند؛ برای نمونه، یک ویدیوی فراخوان او در ژانویه ۲۰۲۶ طبق گزارش منتشرشده به ۸۰ میلیون بازدید در اینستاگرام رسید.
اما اینکه این بازدیدها در نهایت به حمایت سیاسی واقعی تبدیل میشوند یا نه، سؤال دیگری است.
رضا پهلوی در تیکتاک فقط یک موضوع مربوط به یک شبکه اجتماعی نیست؛ این پدیده بخشی از تغییر نحوه ورود سیاست به زندگی نسل جوان ایرانی است. تصاویر تاریخی، کلیپهای کوتاه و پیامهای سیاسی میتوانند در چند ساعت به ترند تبدیل شوند، اما ترند شدن لزوماً به معنای اجماع سیاسی نیست.
سؤال اصلی شاید این نباشد که چرا رضا پهلوی دوباره در تیکتاک دیده میشود؟ بلکه این باشد که آیا شبکههای اجتماعی در حال ساختن نسل جدیدی از رأیدهندگان و مخالفان سیاسی ایران هستند؛ نسلی که تاریخ و آینده کشور را همزمان از صفحه موبایل خود دنبال میکند؟
