بحث درباره سپاه و توافق با آمریکا دوباره داغ شده است؛ اما مواضع متناقض درباره مذاکره، از اختلافی جدی بر سر آینده رابطه تهران و واشنگتن خبر میدهد.
سپاه و توافق با آمریکا؛ اختلاف از کجا شروع شد؟
بحث درباره سپاه و توافق با آمریکا در شرایطی دوباره مورد توجه قرار گرفته که موضوع مذاکره میان تهران و واشنگتن همچنان یکی از حساسترین پروندههای سیاست خارجی ایران است.
در سالهای اخیر، هرگونه صحبت درباره توافق با آمریکا با واکنشهای متفاوت در داخل ایران روبهرو شده است. بخشی از جریانهای سیاسی مذاکره را تنها در صورت تضمین منافع ایران قابل قبول میدانند، در حالی که گروههای دیگر نسبت به هرگونه امتیازدهی به واشنگتن هشدار میدهند.
در چنین فضایی، مواضع مربوط به سپاه و توافق با آمریکا میتواند نشانهای از اختلاف دیدگاه درباره چگونگی برخورد با آمریکا باشد؛ اما نباید هر موضع متفاوت را لزوماً به معنای شکاف رسمی در ساختار قدرت تعبیر کرد.
چرا توافق با آمریکا دوباره حساس شده است؟
رابطه تهران و واشنگتن همچنان تحت تأثیر پرونده هستهای، تحریمهای اقتصادی و مسائل امنیتی منطقه قرار دارد.
هرگونه توافق احتمالی میتواند بر اقتصاد ایران، بازار ارز، صادرات نفت و روابط منطقهای کشور تأثیر بگذارد. به همین دلیل، موضوع مذاکره تنها یک پرونده دیپلماتیک نیست و مستقیماً با شرایط اقتصادی و سیاسی داخل ایران ارتباط دارد.
از سوی دیگر، تجربه خروج آمریکا از توافق هستهای در سال ۲۰۱۸ باعث شده بخشهایی از حاکمیت ایران نسبت به تعهدات واشنگتن با تردید نگاه کنند.
همین سابقه باعث شده بحث سپاه و توافق با آمریکا حساسیت بیشتری پیدا کند.
موضع سپاه درباره مذاکره چیست؟
سپاه پاسداران طی سالهای گذشته در موضوعات مرتبط با امنیت ملی و سیاست منطقهای ایران مواضع مهمی داشته است.
با این حال، باید میان مواضع رسمی سپاه و اظهارنظرهای اشخاص مختلف تفاوت گذاشت. هر سخنرانی یا اظهارنظر فردی را نمیتوان بهعنوان تصمیم رسمی کل سازمان معرفی کرد.
از همین رو، تحلیل سپاه و توافق با آمریکا نیازمند بررسی دقیق منبع هر اظهارنظر، جایگاه گوینده و زمان انتشار آن است.
این مسئله بهخصوص در شبکههای اجتماعی اهمیت دارد؛ زیرا گاهی یک جمله کوتاه از یک مقام یا چهره سیاسی، بدون زمینه اصلی منتشر میشود و سپس بهعنوان «موضع رسمی» یک نهاد بازنشر میشود.
آیا تهران برای توافق آماده است؟
پاسخ به این سؤال هنوز روشن نیست.
ایران در سالهای گذشته بارها اعلام کرده که مذاکره باید بر اساس منافع ملی و تضمینهای قابل اعتماد انجام شود. از سوی دیگر، مقامهای آمریکایی نیز در دورههای مختلف از مذاکره و توافق بهعنوان یکی از گزینههای خود سخن گفتهاند.
اما فاصله میان «آمادگی برای مذاکره» و «آمادگی برای توافق» بسیار زیاد است.
مذاکره میتواند برای بررسی مواضع طرفین انجام شود، در حالی که توافق نهایی نیازمند حل مجموعهای از اختلافات پیچیده است.
به همین دلیل، سپاه و توافق با آمریکا را نباید تنها از زاویه یک جمله یا یک خبر بررسی کرد؛ بلکه باید آن را در چارچوب بزرگتر روابط تهران و واشنگتن دید.
تحریمها؛ مهمترین بخش معادله
یکی از اصلیترین موانع توافق میان ایران و آمریکا، مسئله تحریمهاست.
تهران خواهان کاهش یا لغو تحریمهایی است که بخشهای مختلف اقتصاد ایران را تحت تأثیر قرار دادهاند. واشنگتن نیز در مقابل، خواهان محدودیتهایی در حوزههای هستهای و امنیتی است.
هر توافقی که نتواند این اختلافات را حل کند، احتمالاً پایدار نخواهد بود.
از این منظر، بحث سپاه و توافق با آمریکا فقط به موضوع سیاسی محدود نیست؛ آینده اقتصادی ایران نیز تا حد زیادی به نتیجه این مذاکرات وابسته خواهد بود.
آیا توافق میتواند اقتصاد ایران را تغییر دهد؟
اگر توافقی پایدار میان تهران و واشنگتن شکل بگیرد، کاهش بخشی از تحریمها میتواند فضای بیشتری برای تجارت خارجی ایران ایجاد کند.
افزایش صادرات نفت، دسترسی آسانتر به منابع مالی و کاهش محدودیتهای بانکی میتواند بر اقتصاد ایران تأثیر بگذارد.
اما حتی در صورت توافق، حل مشکلات اقتصادی ایران یکشبه اتفاق نخواهد افتاد. تورم، سرمایهگذاری، زیرساختهای اقتصادی و مشکلات ساختاری همچنان نیازمند سیاستهای داخلی هستند.
بنابراین، توافق با آمریکا میتواند بخشی از فشار خارجی را کاهش دهد، اما بهتنهایی نمیتواند تمام مشکلات اقتصاد ایران را حل کند.
چرا سپاه در این بحث مهم است؟
سپاه علاوه بر نقش نظامی، در موضوعات امنیت منطقهای و سیاست خارجی ایران نیز یکی از بازیگران مهم محسوب میشود.
به همین دلیل، نگاه این نهاد به مذاکرات و توافق احتمالی با آمریکا برای تحلیلگران اهمیت زیادی دارد.
اما اهمیت این موضوع نباید باعث شود هر خبر یا ادعایی درباره سپاه و توافق با آمریکا بدون بررسی پذیرفته شود.
در فضای رسانهای امروز، اطلاعات نادرست و روایتهای ناقص میتوانند بهسرعت در شبکههای اجتماعی منتشر شوند و تصویری ایجاد کنند که لزوماً با واقعیت سیاسی تهران مطابقت ندارد.
مطالعه بيشتر : تخممرغباران نخستوزیر در پارلمان!
تهران و واشنگتن در نقطه تصمیم؟
در نهایت، پرونده رابطه ایران و آمریکا همچنان میان دو مسیر قرار دارد: مذاکره برای کاهش تنش یا ادامه فشار و تقابل.
در این میان، مواضع بازیگران مختلف داخل ایران میتواند بر فضای مذاکرات تأثیر بگذارد، اما تصمیم نهایی درباره سیاست خارجی از مجموعهای از نهادها و مقامات شکل میگیرد.
به همین دلیل، سپاه و توافق با آمریکا را باید بخشی از یک معادله بسیار بزرگتر دانست؛ معادلهای که تحریم، پرونده هستهای، امنیت منطقهای و اقتصاد ایران را همزمان دربرمیگیرد.
اگر تهران و واشنگتن بتوانند درباره خطوط اصلی اختلاف به تفاهم برسند، امکان تغییر در روابط دو کشور وجود خواهد داشت. اما اگر اختلافات اصلی باقی بماند، هرگونه توافق موقت نیز با خطر شکست مواجه خواهد بود.
سؤال اصلی اینجاست: آیا اختلاف بر سر مذاکره با آمریکا به یک شکاف جدی تبدیل میشود، یا تهران در نهایت میتواند موضع واحدی برای توافق احتمالی پیدا کند؟
