تصور کنید نیمه‌شب زمین شروع به لرزیدن کند و پیش از آنکه فرصت فرار داشته باشید، تختخوابتان شما را داخل یک محفظه فولادی پنهان کند! این ایده عجیب سال‌هاست در ویدئوهای اینترنتی دست‌به‌دست می‌شود، اما آیا چنین تختی واقعاً می‌تواند انسان را از زیر آوار نجات دهد؟
تخت عجیب زلزله چگونه شما را می‌بلعد؟
در ویدئوهای منتشرشده از این طراحی، تخت در نگاه اول شبیه یک وسیله معمولی از برای خواب غاست؛ اما با تشخیص لرزش زمین، سازوکار آن فعال می‌شود. تشک به داخل بدنه تخت پایین می‌رود و پوشش فلزی بزرگی روی آن بسته می‌شود تا فرد درون محفظه‌ای محافظ قرار بگیرد.
برخی از نسخه‌های نمایشی این ایده، فضایی برای نگهداری آب، مواد غذایی، جعبه کمک‌های اولیه و تجهیزات اضطراری نیز در نظر گرفته‌اند. هدف این است که فرد حتی در صورت گرفتار شدن زیر آوار، برای مدتی به امکانات اولیه دسترسی داشته باشد تا نیروهای امدادی به محل برسند.
همین طراحی غیرمعمول باعث شده کاربران شبکه‌های اجتماعی واکنش‌های متفاوتی نشان دهند. گروهی آن را راهکاری خلاقانه برای نجات جان انسان‌ها می‌دانند، در حالی که برخی دیگر می‌گویند محبوس شدن در یک جعبه فلزی می‌تواند به کابوسی خطرناک تبدیل شود.
چه کسی این تخت ترسناک را اختراع کرد؟
ایده تخت‌های محافظ در برابر زلزله به یک طراح یا ویدئوی خاص محدود نمی‌شود. در سال ۲۰۱۰، وانگ ونشی، مخترع چینی، برای یکی از طرح‌های خود در این زمینه حق ثبت اختراع دریافت کرد. این طراحی قرار بود هنگام وقوع زلزله، با تبدیل شدن به محفظه‌ای مقاوم، از فرد خوابیده در برابر سقوط اجزای ساختمان محافظت کند.
روزنامه لس‌آنجلس تایمز در گزارشی در سال ۲۰۰۲ نیز از جورجوس کوندودیموس، مخترع یونانی، نام برده بود که تختی با چارچوب سنگین طراحی کرده بود. در آزمایشی که آن زمان گزارش شد، سازه تخت در برابر سقوط چندین تن سنگ مورد آزمایش قرار گرفت.
در سال‌های بعد، ویدئوهای دیگری از طرح‌های متفاوت منتشر شدند؛ از جمله طراحی‌های مرتبط با شرکت Dahir Insaat که به داهیر سمنوف، طراح روس، نسبت داده شده‌اند. در یکی از این ویدئوها، تخت با استفاده از حسگرها و یک محفظه متحرک، فرد را در فضایی بسته قرار می‌دهد.
بنابراین، آنچه در شبکه‌های اجتماعی دیده می‌شود الزاماً یک اختراع واحد نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از طرح‌ها و نمونه‌های متفاوت است که نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.
آیا این تخت واقعاً زیر آوار جان شما را نجات می‌دهد؟
اینجا مهم‌ترین پرسش مطرح می‌شود: آیا نمایش یک سازه مقاوم در ویدئو به معنای اثبات ایمنی آن در یک زلزله واقعی است؟
پاسخ منفی است. وجود حق ثبت اختراع نشان می‌دهد که یک طرح به‌عنوان اختراع ثبت شده، اما به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که محصول نهایی ساخته شده، استانداردهای ایمنی را گذرانده یا در شرایط واقعی زلزله عملکرد قابل اعتمادی دارد.
برای ارزیابی چنین وسیله‌ای باید مواردی مانند تحمل ضربه، تغییر شکل سازه، عملکرد حسگرها، امکان باز شدن محفظه پس از حادثه، تهویه هوا و خطر گیر افتادن اعضای بدن بررسی شوند. همچنین باید مشخص شود که آیا این سازه در برابر سقوط اجزای ساختمان و فشار ناشی از تخریب کامل مقاومت می‌کند یا خیر.
یکی از مشکلات مهم این طراحی‌ها، احتمال فعال شدن ناخواسته آن‌هاست. اگر حسگر به اشتباه لرزش کوچکی را زلزله تشخیص دهد، ممکن است محفظه بسته شود و فرد را درون خود گرفتار کند. از سوی دیگر، اگر زلزله زمانی رخ دهد که شخص در اتاق دیگری باشد، چنین تختی هیچ کمکی به او نخواهد کرد.
چرا ممکن است این اختراع خودش به یک خطر تبدیل شود؟
هر وسیله‌ای که قرار است از انسان در برابر زلزله محافظت کند، باید فقط به مقاومت فلزی آن محدود نباشد. امکان خروج اضطراری، دسترسی امدادگران و حفظ جریان هوا نیز اهمیت حیاتی دارند.
اگر محفظه پس از بسته شدن در اثر تغییر شکل سازه قفل شود، فرد ممکن است نتواند به‌تنهایی خارج شود. اگر مسیر تهویه مسدود شود یا تخت زیر آوار سنگین قرار بگیرد، شرایط داخل آن می‌تواند خطرناک شود.
همچنین زلزله‌ها در همه ساختمان‌ها به یک شکل عمل نمی‌کنند. نوع سازه، کیفیت ساخت، طبقه ساختمان و شدت لرزش، همگی بر میزان تخریب تأثیر دارند. بنابراین، نمی‌توان ادعا کرد یک تخت مشخص برای تمام ساختمان‌ها و همه انواع زلزله مناسب است.
متخصصان برای زنده ماندن هنگام زلزله چه توصیه‌ای دارند؟
برخلاف تصاویر هیجان‌انگیز تخت‌های ضدزلزله، توصیه شناخته‌شده مراکز ایمنی و کارشناسان زلزله در زمان لرزش، اجرای روش «خم شو، پناه بگیر و محکم نگه دار» است.
در این روش، فرد باید روی زمین قرار بگیرد، زیر میز یا وسیله‌ای محکم پناه بگیرد و تا پایان لرزش از سر و گردن خود محافظت کند. اگر امکان پناه گرفتن زیر میز وجود نداشته باشد، باید نزدیک یک دیوار داخلی قرار گرفت و از پنجره‌ها و اشیای سنگین و قابل سقوط فاصله گرفت.
سازمان‌های ایمنی تأکید می‌کنند که دویدن به سمت بیرون ساختمان هنگام لرزش شدید می‌تواند خطر برخورد با شیشه، آوار و اجزای در حال سقوط را افزایش دهد.
در نهایت، تختی که انسان را هنگام زلزله درون یک محفظه فلزی پنهان می‌کند، بدون شک یکی از عجیب‌ترین طرح‌های مرتبط با ایمنی ساختمان است. اما میان یک ایده جذاب و وسیله‌ای که واقعاً بتوان به آن اعتماد کرد، فاصله زیادی وجود دارد. تا زمانی که آزمایش‌های مستقل و استانداردهای ایمنی، کارایی چنین محصولی را تأیید نکنند، نباید آن را جایگزین اصول شناخته‌شده آمادگی و ایمنی در برابر زلزله دانست.
