تصاویر آیفون‌های شناور پس از غرق‌شدن کشتی در تنگه هرمز پربازدید شد؛ اما بررسی‌ها نشان می‌دهد شماری از این تصاویر با هوش مصنوعی ساخته شده‌اند.
آیفون‌های هرمز واقعی بودند یا یک فریب تصویری؟
پس از غرق‌شدن کشتی کانتینربر «جی‌اف‌اس پراید» در تنگه هرمز، شبکه‌های اجتماعی با موجی از تصاویر و ویدئوها روبه‌رو شدند که ادعا می‌کردند مردم و ماهیگیران در حال جمع‌آوری گوشی‌های آیفون و کالاهای لوکس از آب‌های خلیج فارس هستند. برخی از این تصاویر، قایق‌هایی را نشان می‌دادند که ظاهراً از جعبه‌های گوشی پر شده بودند؛ تصاویری که به‌سرعت دست‌به‌دست شدند و به یکی از موضوعات پربحث فضای مجازی تبدیل شدند.
اما بررسی‌های منتشرشده در رسانه‌های فارسی‌زبان نشان می‌دهد که دست‌کم شماری از تصاویر و ویدئوهای پرمخاطب این ماجرا واقعی نیستند و با استفاده از هوش مصنوعی تولید شده‌اند. فکت‌نامه در بررسی خود، این تصاویر را نادرست ارزیابی کرد و به نشانه‌هایی مانند شکل غیرطبیعی جعبه‌ها، نوشته‌های مخدوش و جزئیات ناسازگار در تصاویر اشاره کرد.
نکته مهم این است که ساختگی بودن تصاویر، به معنای ساختگی بودن حادثه غرق‌شدن کشتی نیست. حادثه دریایی واقعاً رخ داده است، اما ادعای پیدا شدن آیفون‌ها از محموله کشتی تاکنون با شواهد مستقل و قابل اتکا تأیید نشده است.
غرق‌شدن کشتی جی‌اف‌اس پراید چه زمانی رخ داد؟
کشتی کانتینربر جی‌اف‌اس پراید با پرچم سنگاپور در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۱ مهر ۱۴۰۵، در جریان عبور از محدوده تنگه هرمز دچار حادثه شد و پس از آسیب‌دیدن و آتش‌سوزی غرق شد.
بر اساس گزارش سازمان بنادر و دریانوردی سنگاپور، هر ۲۱ خدمه کشتی تخلیه شدند و گزارشی از آسیب‌دیدن آن‌ها منتشر نشد. درباره علت حادثه، روایت‌های متفاوتی مطرح شد؛ مقام‌های سنگاپوری از برخورد یک پرتابه ناشناس سخن گفتند و سپاه پاسداران ایران اعلام کرد کشتی هنگام عبور از مسیری که آن را غیرمجاز می‌خواند، با مین دریایی برخورد کرده است.
این اختلاف در روایت‌ها نشان می‌دهد که باید میان اطلاعات تأییدشده درباره اصل حادثه و ادعاهای مربوط به علت آن تفاوت قائل شد.
پس از انتشار خبر غرق‌شدن کشتی، تصاویر و ویدئوهای متعددی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شدند که مدعی بودند محموله آن شامل گوشی‌های آیفون، عطرهای گران‌قیمت و کالاهای لوکس بوده است. با این حال، فهرست رسمی محموله کشتی در دسترس عموم قرار نگرفت و مشخص نیست در زمان حادثه دقیقاً چه کالاهایی در کانتینرهای آن حمل می‌شدند.
چگونه مشخص شد تصاویر آیفون‌ها با هوش مصنوعی ساخته شده‌اند؟
یکی از نشانه‌های مهم در بررسی تصاویر، جزئیاتی بود که با ظاهر واقعی محصولات و بسته‌بندی آن‌ها سازگاری نداشت. در برخی تصاویر، شکل جعبه‌ها غیرطبیعی بود و تصاویر دوربین‌های چاپ‌شده روی بسته‌بندی‌ها نیز با طراحی معمول گوشی‌های آیفون مطابقت نداشت.
در بخش دیگری از این محتواها، نوشته‌های روی جعبه‌ها نامفهوم یا تغییرشکل‌یافته بودند. همچنین، در بعضی ویدئوها حرکت اشیا و رفتار افراد روی قایق‌ها با شرایط طبیعی صحنه سازگار به نظر نمی‌رسید.
فکت‌نامه با بررسی این نشانه‌ها نتیجه گرفت که شماری از تصاویر منتشرشده، تولیدشده با هوش مصنوعی هستند. بررسی‌های دیگری نیز درباره منشأ ویدئوهای پربازدید انجام شد و شواهدی به دست آمد که نشان می‌داد دست‌کم یکی از این ویدئوها از حسابی منتشر شده که آن را محتوای هوش مصنوعی معرفی کرده بود.
با این حال، تشخیص جعلی بودن یک تصویر به معنای اثبات جعلی بودن تمام تصاویر مربوط به یک حادثه نیست. هر عکس یا ویدئو باید جداگانه بررسی شود؛ زیرا ممکن است در کنار محتوای مصنوعی، تصاویر واقعی یا ویدئوهایی با منشأ نامشخص نیز منتشر شده باشند.
آیا واقعاً آیفون از آب‌های هرمز بیرون کشیده شد؟
پاسخ دقیق این است که چنین ادعایی هنوز به‌طور مستقل تأیید نشده است. ظرفیت کشتی جی‌اف‌اس پراید حدود ۲۸۲۴ واحد کانتینر استاندارد بیست‌فوتی اعلام شده بود، اما ظرفیت حمل یک کشتی به‌تنهایی چیزی درباره محتوای واقعی محموله آن ثابت نمی‌کند.
برخی تصاویر منتشرشده از جمع‌آوری کالاهای شناور، بسته‌هایی را نشان می‌دهند که ظاهراً به عطر یا کالاهای دیگر شباهت دارند. با این حال، منشأ و زمان ثبت همه این تصاویر به‌طور مستقل مشخص نشده است و نمی‌توان با اطمینان گفت که تمام آن‌ها به حادثه غرق‌شدن جی‌اف‌اس پراید مربوط می‌شوند.
برای تأیید وجود آیفون در محموله کشتی، شواهدی مانند فهرست رسمی بار، گزارش معتبر از کشف گوشی‌ها یا تصاویر قابل راستی‌آزمایی از محل حادثه لازم است. تاکنون چنین شواهدی به‌صورت عمومی منتشر نشده است.
بنابراین، دو ادعا باید از یکدیگر جدا شوند: نخست، اینکه کشتی در تنگه هرمز غرق شد؛ موضوعی که گزارش‌های معتبر آن را تأیید می‌کنند. دوم، اینکه هزاران گوشی آیفون از آب بیرون کشیده شد؛ ادعایی که هنوز تأیید نشده و تصاویر پرمخاطب آن نیز در مواردی جعلی از آب درآمده‌اند.
چرا تصاویر جعلی به‌سرعت در شبکه‌های اجتماعی پخش شدند؟
ترکیب یک حادثه واقعی با تصویری غیرمعمول، زمینه مناسبی برای انتشار گسترده محتوا در شبکه‌های اجتماعی ایجاد می‌کند. غرق‌شدن کشتی در یکی از حساس‌ترین آبراه‌های جهان، همراه با ادعای پیدا شدن گوشی‌های گران‌قیمت، روایتی جذاب برای مخاطبان می‌سازد؛ روایتی که ممکن است پیش از بررسی صحت آن بارها بازنشر شود.
هوش مصنوعی نیز تولید چنین تصاویر و ویدئوهایی را آسان‌تر کرده است. کاربران می‌توانند صحنه‌هایی بسازند که در نگاه نخست واقعی به نظر می‌رسند، اما بررسی دقیق جزئیات آن‌ها ناسازگاری‌های مهمی را آشکار می‌کند.
این ماجرا بار دیگر اهمیت راستی‌آزمایی تصاویر را نشان می‌دهد. تعداد بازدیدها، بازنشر گسترده یا انتشار یک محتوا توسط حساب‌های پرمخاطب، دلیل کافی برای واقعی بودن آن نیست. بررسی منبع اولیه، مقایسه با گزارش‌های معتبر و توجه به جزئیات تصویری می‌تواند از گسترش اطلاعات نادرست جلوگیری کند.
