مسیح علی‌نژاد اروپا را به دوگانگی متهم کرد؛ او می‌گوید شماری از زنان آسیب‌دیده ایرانی نتوانستند برای حضور در مراسم مادرید ویزا بگیرند.
مسیح علی‌نژاد اروپا را به چه چیزی متهم کرد؟
مسیح علی‌نژاد، روزنامه‌نگار و فعال سیاسی مخالف جمهوری اسلامی، پس از حضور در مراسم اهدای جایزه آزادی بنیاد فآس در مادرید، انتقاد تندی از سیاست‌های ویزایی کشورهای اروپایی مطرح کرد. او مدعی شد در حالی که برخی مقام‌ها و چهره‌های سیاسی امکان دیدار با مسئولان جمهوری اسلامی و طالبان را دارند، شماری از زنان آسیب‌دیده ایرانی که قرار بود در کنار او در این مراسم حضور داشته باشند، نتوانستند ویزای سفر دریافت کنند.
این اظهارات در روزهای ۱۶ و ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶ بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های فارسی‌زبان داشت. علی‌نژاد در پیامی ویدیویی گفت زنانی که در جریان سرکوب اعتراض‌ها آسیب دیده‌اند، نتوانستند در مادرید حاضر شوند و روایت خود را مستقیماً با شرکت‌کنندگان در مراسم در میان بگذارند.
او همچنین پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا، را به دلیل تعامل دیپلماتیک با مقام‌های جمهوری اسلامی مورد انتقاد قرار داد. به گفته علی‌نژاد، دولت‌های اروپایی نباید در مسیر حفظ روابط سیاسی، رنج زنانی را که از سرکوب آسیب دیده‌اند نادیده بگیرند.
با این حال، ادعای او درباره صدور ویزا برای برخی مقام‌ها و رد درخواست شماری از زنان، به‌خودی‌خود ثابت نمی‌کند که همه کشورهای اروپایی سیاستی یکسان دارند یا تصمیم‌های مربوط به ویزا با انگیزه سیاسی گرفته شده‌اند. برای داوری دقیق‌تر، باید دلایل رسمی رد درخواست‌ها و جزئیات پرونده‌های مربوط بررسی شوند.
چرا زنان آسیب‌دیده نتوانستند به مادرید بروند؟
محور اصلی اعتراض علی‌نژاد، غیبت شماری از زنانی بود که به گفته او در جریان سرکوب اعتراض‌های ایران آسیب دیده‌اند. او تأکید کرد این زنان قرار بود در مراسم حضور داشته باشند، اما به دلیل دریافت نکردن ویزا از همراهی با هیئت او بازماندند.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که حضور شاهدان مستقیم سرکوب در نشست‌های بین‌المللی می‌تواند به بازتاب تجربه‌های شخصی و افزایش توجه عمومی به وضعیت حقوق بشر کمک کند. با این حال، درباره هر پرونده ویزا باید میان روایت متقاضیان، تصمیم رسمی سفارت و دلایل حقوقی یا اداری آن تصمیم تفاوت قائل شد.
در گزارش‌های منتشرشده، جزئیات کامل درخواست‌های ویزا و دلایل رسمی رد آن‌ها به‌طور مستقل روشن نشده است. بنابراین، نمی‌توان با قطعیت گفت که تصمیم‌ها صرفاً به دلیل دیدگاه سیاسی این زنان گرفته شده‌اند.
در عین حال، پرسش مطرح‌شده از سوی علی‌نژاد درباره دسترسی فعالان حقوق بشر به رویدادهای بین‌المللی همچنان قابل بررسی است: آیا رویه‌های صدور ویزا به اندازه کافی شفاف هستند و آیا متقاضیان امکان مؤثری برای پیگیری تصمیم‌های منفی دارند؟
جایزه آزادی فآس چرا به موضوعی سیاسی تبدیل شد؟
سیزدهمین جایزه آزادی بنیاد فآس در مادرید به‌طور مشترک به مسیح علی‌نژاد، یولیا ناوالنایا، همسر الکسی ناوالنی، مخالف سرشناس روسیه که در زندان جان باخت، و رزا ماریا پایا، فعال مخالف حکومت کوبا، اهدا شد.
این مراسم تنها یک رویداد دانشگاهی یا فرهنگی نبود؛ بلکه به بستری برای طرح دیدگاه‌های سیاسی درباره آزادی، حقوق زنان و مقابله با حکومت‌های اقتدارگرا تبدیل شد. سخنان علی‌نژاد نیز در همین چارچوب مطرح شد و بحث درباره سیاست خارجی اروپا را به موضوعی مرتبط با حقوق بشر پیوند زد.
او در سخنرانی خود با اشاره به وضعیت زندانیان سیاسی در ایران، از کشورهای اروپایی خواست روابط دیپلماتیک را به بهای نادیده گرفتن حقوق شهروندان پیش نبرند. پیام اصلی او این بود که تعامل سیاسی با دولت‌ها نباید مانع توجه به وضعیت افرادی شود که از سیاست‌های همان دولت‌ها آسیب دیده‌اند.
با این حال، دریافت جایزه از یک بنیاد سیاسی یا حضور در مراسمی بین‌المللی، به‌تنهایی صحت همه ادعاهای مطرح‌شده در آن مراسم را ثابت نمی‌کند. ارزیابی هر ادعا نیازمند بررسی جداگانه شواهد و اطلاعات مربوط است.
آیا سیاست اروپا درباره ایران با معیار دوگانه همراه است؟
انتقاد علی‌نژاد پرسشی گسترده‌تر را نیز مطرح می‌کند: آیا کشورهای اروپایی میان منافع دیپلماتیک و تعهدات حقوق بشری خود تعادل برقرار می‌کنند؟
دولت‌های اروپایی معمولاً استدلال می‌کنند که حفظ کانال‌های دیپلماتیک می‌تواند برای مذاکره، کاهش تنش و پیگیری مسائل کنسولی ضروری باشد. منتقدان این رویکرد، در مقابل، می‌گویند روابط سیاسی بدون فشار مؤثر درباره حقوق بشر ممکن است به عادی‌سازی رفتار حکومت‌های ناقض حقوق شهروندان منجر شود.
این اختلاف دیدگاه تازه نیست. در پرونده ایران، موضوعاتی مانند اعدام، بازداشت فعالان، محدودیت‌های زنان و برخورد با اعتراض‌های خیابانی بارها به محور اختلاف میان تهران و دولت‌های غربی تبدیل شده‌اند.
با این وجود، برای اثبات وجود معیار دوگانه در سیاست ویزایی اروپا، باید تصمیم‌های مشخص و قابل مقایسه بررسی شوند. مقایسه صرف میان حضور یک مقام سیاسی در نشست دیپلماتیک و رد درخواست ویزای یک فعال، بدون اطلاع از شرایط حقوقی هر پرونده، برای نتیجه‌گیری قطعی کافی نیست.
پیام مسیح علی‌نژاد به رهبران اروپا چه بود؟
علی‌نژاد در پیام خود از رهبران اروپایی خواست میان گفت‌وگوهای دیپلماتیک و دفاع از حقوق قربانیان سرکوب، تعادل برقرار کنند. او تأکید داشت که روابط سیاسی نباید به بهای نادیده گرفتن تجربه زنانی تمام شود که در اعتراض‌ها آسیب دیده‌اند.
این پیام در شرایطی مطرح شد که مسئله حقوق بشر ایران همچنان در کانون توجه بخشی از رسانه‌ها و نهادهای بین‌المللی قرار دارد. برای فعالان حقوق بشر، حضور در نشست‌های بین‌المللی فرصتی برای رساندن صدای آسیب‌دیدگان به سیاست‌گذاران است؛ اما محدودیت‌های سفر می‌تواند امکان چنین حضوری را کاهش دهد.
در نهایت، روشن شدن جزئیات پرونده‌های ویزا و پاسخ مقام‌های اسپانیایی و اروپایی می‌تواند به ارزیابی دقیق‌تر این مناقشه کمک کند. تا آن زمان، انتقاد علی‌نژاد باید به‌عنوان موضع و روایت او گزارش شود، نه اثبات قطعی تبعیض در تمام سیاست‌های ویزایی اروپا.
